From Checkbox to Movement “...ทำไมการวัดผลกระทบอย่างเดียวไม่พอ…”
อัปเดตเมื่อ 21 ชั่วโมงที่ผ่านมา
ผู้เขียน: ดร.อำพล อาภาธนากร นายกสมาคม
เผยแพร่: 9 ตุลาคม 2569 | กลุ่มผู้อ่าน: ทุกกลุ่ม
“...จากการวัดผลระดับโครงการ สู่การบริหารจัดการผลกระทบและการขับเคลื่อนความร่วมมือข้ามภาคส่วน…”
เหลือเวลาไม่ถึง 5 ปีก่อนถึงปี 2030 แต่ความก้าวหน้าของเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน
(SDGs) ในระดับโลกยังไม่เพียงพอต่อการบรรลุเป้าหมายตามกรอบเวลาที่กำหนด รายงานขององค์การสหประชาชาติปี 2025 ระบุว่า มีเพียง 35% ของเป้าหมายย่อยที่ประเมินได้ ที่อยู่ในเส้นทางสู่การบรรลุเป้าหมายหรือมีความก้าวหน้าระดับปานกลาง ขณะที่อีก 18% มีแนวโน้มถดถอย
“...สถานการณ์ดังกล่าวนำมาสู่คำถามสำคัญว่า แม้องค์กรให้ความสำคัญกับการรายงาน ESG และการวัดผลกระทบมากขึ้น เหตุใดการเปลี่ยนแปลงในระดับสังคมจึงยังดำเนินไปอย่างล่าช้า?...”
คำถามนี้ไม่ได้ลดทอนความสำคัญของการวัดผล แต่ชี้ให้พิจารณาความเชื่อมโยงระหว่างการผลิตข้อมูล การนำข้อมูลไปใช้ตัดสินใจ และการประสานความร่วมมือเพื่อสร้างผลลัพธ์ที่ต่อเนื่อง การวัดผลจึงเป็นองค์ประกอบที่จำเป็น แต่ยังต้องอาศัยกลไกการบริหารและความร่วมมือเพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างยั่งยืน
“สามกับดักของ Checkbox: เหตุใดการทำครบจึงยังไม่สร้างการเปลี่ยนแปลง”
การดำเนินงานแบบ “checkbox” ในบทความนี้หมายถึงการให้ความสำคัญกับการดำเนินกิจกรรมและจัดทำหลักฐานให้ครบตามข้อกำหนด โดยยังเชื่อมโยงผลการประเมินกับการตัดสินใจและเป้าหมายระยะยาวได้ไม่เพียงพอ ข้อจำกัดดังกล่าวสามารถพิจารณาได้ในสามประการ
กับดักที่หนึ่ง: ทำทีละโครงการ วัดได้จริง แต่ไม่เกิดการเปลี่ยนผ่านที่ยั่งยืน
การดำเนินงานเป็นรายโครงการแบบเฉพาะกิจ (ad hoc) อาจสร้างผลลัพธ์เชิงบวกที่ประเมินได้ภายในระยะเวลาที่กำหนด อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นระหว่างดำเนินโครงการยังไม่เพียงพอที่จะยืนยันว่าการเปลี่ยนแปลงนั้นจะคงอยู่หลังสิ้นสุดการสนับสนุน
ตัวอย่างเช่น โครงการพัฒนาทักษะอาชีพอาจช่วยให้ผู้เข้าร่วมมีความรู้และทักษะเพิ่มขึ้น แต่การนำทักษะเหล่านั้นไปสู่ความมั่นคงทางรายได้ยังขึ้นอยู่กับการเข้าถึงตลาด เงินทุน และโอกาสในการประกอบอาชีพ หากขาดกลไกรองรับ ผลลัพธ์ระดับบุคคลอาจไม่สามารถพัฒนาไปสู่การเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนได้
การประเมินจึงควรพิจารณาทั้งผลลัพธ์ของโครงการและเงื่อนไขที่ทำให้ผลลัพธ์ดำรงอยู่ในระยะยาว ได้แก่ ผู้รับผิดชอบที่ชัดเจน ทรัพยากรที่เพียงพอ และการเชื่อมโยงกับบริการหรือนโยบายที่เกี่ยวข้อง รวมถึงการติดตามผลหลังสิ้นสุดโครงการตามความเหมาะสม
กับดักที่สอง: ทำเพื่อรายงาน แต่ไม่ได้เอาผลไปตัดสินใจ
รายงานอาจมีตัวชี้วัดครบถ้วน มีเรื่องเล่าที่น่าสนใจ และแสดงคุณค่าทางสังคมได้ชัดเจน แต่หากงบประมาณ วิธีทำงาน และการให้บริการยังเหมือนเดิม ข้อมูลเหล่านั้นก็ยังไม่ได้ทำหน้าที่เต็มที่
หลักการข้อที่ 8 ของ Social Value International หรือ “Be Responsive” เน้นให้องค์กรตอบสนองต่อผลการวัดด้วยการลงมือทำ และใช้ข้อมูลคุณค่าทางสังคมประกอบการตัดสินใจทั้งระดับกลยุทธ์ การบริหาร และการดำเนินงาน [2]
เมื่อพบว่าคนบางกลุ่มเข้าไม่ถึงบริการ เราควรปรับช่องทางเข้าถึง เมื่อกิจกรรมไม่สร้างผลตามที่คาด เราควรทบทวนหรือยุติ และเมื่อแนวทางใดได้ผลดี เราควรพิจารณาขยายอย่างเหมาะสม พร้อมฟังเสียงของผู้ได้รับผลกระทบและติดตามผลของการปรับเปลี่ยน
คำถามหลังจบการประเมินจึงต้องไปถึงว่า “จากสิ่งที่เราเรียนรู้ เราจะตัดสินใจและทำอะไรต่างไปจากเดิม?”
กับดักที่สาม: ทำคนเดียว ทั้งที่ปัญหาระดับพื้นที่ต้องอาศัยหลายฝ่าย
ความยากจน ความเหลื่อมล้ำ และปัญหาสิ่งแวดล้อมเชื่อมโยงกับหลายระบบ องค์กรหนึ่งอาจช่วยแก้ปัญหาได้บางส่วน แต่ไม่อาจเปลี่ยนเงื่อนไขทั้งหมดในพื้นที่ได้เพียงลำพัง
หากธุรกิจ ภาครัฐ ชุมชน และภาคประชาสังคมต่างกำหนดเป้าหมายและวัดผลแยกกัน เราอาจมีหลายโครงการที่ประสบความสำเร็จ แต่ยังไม่เห็นว่าความสำเร็จเหล่านั้นช่วยกันลดปัญหาร่วมได้มากเพียงใด หรือมีใครตกหล่นระหว่างการทำงานของแต่ละฝ่าย
การทำงานร่วมกันจึงต้องมีทั้งเป้าหมายร่วม บทบาทที่ชัดเจน การแลกเปลี่ยนข้อมูล และพื้นที่เรียนรู้ร่วมกัน เพื่อให้แต่ละองค์กรเห็นว่าตนกำลังเติมส่วนใดของความเปลี่ยนแปลง และควรเชื่อมต่อกับใครเพื่อให้ผลลัพธ์เดินหน้าต่อได้
“...จาก Measurement สู่ Management และ Movement…”
ในมุมของ SVTH ทางออกคือการเชื่อม measurement → management → movement ให้เป็นกระบวนการต่อเนื่อง เริ่มจากการวัดเพื่อเข้าใจความเปลี่ยนแปลง นำผลไปบริหารและปรับการตัดสินใจ แล้วขับเคลื่อนร่วมกันข้ามภาคส่วน โดยมีเป้าหมายร่วม บทบาทที่ชัดเจน และการเรียนรู้ร่วมกัน
กระแสโลกกำลังให้ความสำคัญกับทิศทางนี้เช่นกัน เมื่อวันที่ 28 กันยายน 2569 ISO และ UNDP เปิดตัว ISO/UNDP 53001 มาตรฐานระบบบริหารเพื่อ SDGs ซึ่งสะท้อนว่ามีกรอบมาตรฐานสำหรับนำเป้าหมายเหล่านี้เข้าสู่ระบบบริหารองค์กรแล้ว ส่วนรายละเอียดจะนำเสนอในบทความชิ้นที่ 3 www.iso.org
สำหรับประเทศไทย Sustainable Development Report 2026 จัดให้อยู่อันดับ 43 จาก 169 ประเทศ ด้วยคะแนน 75.43 และอันดับ 1 ในอาเซียน แต่ความก้าวหน้านี้ยังมาพร้อมโจทย์ที่ต้องทำต่อ เพราะคะแนนยังห่างจาก 100 ซึ่งดัชนีใช้แทนการบรรลุ SDGs ทั้งหมด dashboards.sdgindex.org
ตัวอย่างของไทยชวนให้เรามองลึกกว่าลำดับประเทศว่า ความก้าวหน้าไปถึงใคร และช่องว่างใดต้องอาศัยหลายฝ่ายร่วมแก้ไข การต่อยอดความสำเร็จจึงต้องเชื่อมทั้งข้อมูล การตัดสินใจ และความร่วมมือ เพื่อให้ผลกระทบที่วัดได้กลายเป็นความเปลี่ยนแปลงที่ผู้คนสัมผัสได้จริง
“...ถ้าต่างคนต่างวัด แล้วใครเป็นคนร้อยผลกระทบเข้าด้วยกัน ?...”
เมื่อแต่ละองค์กรมีข้อมูล เป้าหมาย และขอบเขตการดำเนินงานของตนเอง คำถามสำคัญคือ จะมีกลไกใดเชื่อมผลการดำเนินงานเหล่านั้นให้สนับสนุนผลลัพธ์ร่วม และจะกำหนดความรับผิดชอบต่อความเปลี่ยนแปลงในภาพรวมอย่างไร?
ประเด็นนี้เกี่ยวข้องกับทั้งผู้บริหาร ผู้ปฏิบัติงาน ผู้สนับสนุนทุน และผู้ได้รับผลกระทบ โดยต้องพิจารณาทั้งการกำหนดเป้าหมายร่วม การใช้ข้อมูลประกอบการตัดสินใจ และการประสานบทบาทระหว่างภาคส่วน
SVTH ขอเชิญร่วมค้นหาคำตอบใน งาน Impact Together Forum 2026
วันที่ 2-4 พฤศจิกายน 2569 เพื่อแลกเปลี่ยนมุมมองต่อการเชื่อมการวัดผล การบริหารจัดการ และการขับเคลื่อนความร่วมมือให้เกิดผลลัพธ์ที่ยั่งยืน
“...ร่วมขับเคลื่อนผลกระทบที่ยั่งยืน…”
Social Value Thailand (SVTH) ขอเชิญผู้บริหาร ผู้ปฏิบัติงาน และภาคีทุกภาคส่วนเข้าร่วมแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และแนวทางการพัฒนาความร่วมมือ ลงทะเบียน ( Early Bird ) ได้ถึงวันที่ 15 ตุลาคม 2569 แล้วพบกันวันที่ 2-4 พฤศจิกายน 2569 เพื่อร่วมต่อยอดการวัดผลสู่การบริหารจัดการและการขับเคลื่อนผลกระทบร่วมกัน
ลงทะเบียน: https://portal.impactpartnership.asia/list-user-learning-detail?id=34 แหล่งอ้างอิง
UN — SDG Report 2025 Press Release: 35% on track/ก้าวหน้าพอใช้, ~47% ช้าเกินไป, 18% ถดถอย; ODA ลดลง 7.1% ในปี 2024 · รายงานฉบับเต็ม
กรุงเทพธุรกิจ — SDR 2025: ไทยอันดับ 43 จาก 167 ประเทศ คะแนน 75.34 อันดับ 1 อาเซียน (ต้นทาง: SDSN Sustainable Development Report) ⚠ SDR 2026 ออกแล้วหรือยัง ให้ตรวจที่ dashboards.sdgindex.org ก่อนใช้
ISO — ข่าวเปิดตัว ISO/UNDP 53001 (28 ก.ย. 2569)
SVI — Principle 8: Be Responsive: การวัดต้องนำไปสู่การตัดสินใจที่เพิ่มคุณค่า
Impact Case ผลประเมิน SROI ที่ SVTH เคยทำ
คลิกอ่านที่นี่ >> บึงบอระเพ็ด
และศึกษา Impact Case อื่นๆ >> IMPACT CASE SHARING
ความคิดเห็น