“...ISO/UNDP 53001 คืออะไร และองค์กรไทยควรเตรียมตัวอย่างไร…”
เผยแพร่: 12 ตุลาคม 2569
ผู้เขียน: โดยคุณศุภชัย สัจไพบูลย์กิจ รองประธานสมาคมผู้ประเมินมูลค่าทางสังคมไทย Social Value Thailand
จากการดำเนินงานตามเป้าหมาย SDGs สู่การบริหารจัดการผลกระทบอย่างเป็นระบบ เปลี่ยนข้อมูลให้เป็นการตัดสินใจ และสร้างคุณค่าที่ยั่งยืนต่อสังคม
“...เมื่อมาตรฐานใหม่มาถึง คำถามสำคัญอาจไม่ใช่เรื่องใบรับรอง…”
เมื่อวันที่ 28 กันยายน 2569 ISO และ UNDP เปิดตัว ISO/UNDP 53001 มาตรฐานระบบบริหารเพื่อเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน หรือ SDGs ฉบับแรกของโลก คำถามแรกของผู้บริหารจำนวนมากอาจเป็น “องค์กรต้องขอใบรับรองหรือไม่”
แต่มีคำถามที่ใหญ่กว่านั้น คือ องค์กรกำลังนำ SDGs เข้าไปอยู่ในธรรมาภิบาล กลยุทธ์ และการตัดสินใจจริงหรือยัง หรือเพียงนำกิจกรรมเดิมไปเชื่อมกับสัญลักษณ์ของ SDGs ในรายงานประจำปี เพราะคุณค่าของมาตรฐานไม่ได้อยู่ที่เอกสารหรือใบรับรองเท่านั้น แต่อยู่ที่การช่วยให้องค์กรมองเห็นผลกระทบ ตัดสินใจจากข้อมูล และรับผิดชอบต่อผู้ที่ได้รับผลกระทบอย่างเป็นระบบ
“...ISO/UNDP 53001 คืออะไร…”
ISO/UNDP 53001 เป็นมาตรฐานแบบกำหนดข้อกำหนด หรือ requirements-based standard สำหรับระบบบริหารที่ช่วยให้องค์กรบูรณาการ SDGs เข้าไปในวัตถุประสงค์ ธรรมาภิบาล กลยุทธ์ การดำเนินงาน และการประเมินผล
มาตรฐานนี้ใช้ได้กับองค์กรทุกประเภทและทุกขนาด ทั้งภาคธุรกิจ ภาครัฐ สถาบันการศึกษา และภาคประชาสังคม โดยไม่ได้กำหนดให้องค์กรต้องสนับสนุนทุก SDG ในระดับเดียวกัน แต่ต้องมีกระบวนการที่น่าเชื่อถือสำหรับพิจารณาว่า ประเด็นใดมีนัยสำคัญต่อองค์กร ผู้มีส่วนได้เสีย สังคม และสิ่งแวดล้อม ทั้งนี้องค์กรต้องดำเนินการสำคัญ 5 ประการ
ประการที่ 1 เข้าใจบริบทขององค์กร
องค์กรต้องวิเคราะห์ว่าผลิตภัณฑ์ บริการ การดำเนินงาน และห่วงโซ่คุณค่าเกี่ยวข้องกับ SDGs อย่างไร การเลือกประเด็นไม่ควรเริ่มจาก SDG ที่สื่อสารได้ง่ายที่สุด แต่ควรเริ่มจากผลกระทบที่มีนัยสำคัญที่สุด
ประการที่ 2 รับฟังผู้มีส่วนได้เสีย
องค์กรต้องเข้าใจมุมมองของผู้ที่ได้รับผลกระทบ เช่น พนักงาน ลูกค้า คู่ค้า ชุมชน และกลุ่มที่อาจมีอำนาจต่อรองน้อย การมีส่วนร่วมควรช่วยให้องค์กรค้นพบผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่ทำเพียงเพื่อให้ครบขั้นตอน
ประการที่ 3 ระบุผลกระทบทั้งด้านบวกและด้านลบ
การสนับสนุน SDGs ไม่ได้วัดจากกิจกรรมเชิงบวกเท่านั้น องค์กรต้องพิจารณาผลกระทบด้านลบ รวมถึงผลที่ไม่ได้ตั้งใจ ตัวอย่างเช่น การบรรลุเป้าหมายด้านสิ่งแวดล้อมอาจสร้างภาระต่อแรงงานหรือชุมชน หากออกแบบการเปลี่ยนผ่านโดยไม่รอบคอบ
ประการที่ 4 กำหนดเป้าหมายที่เชื่อมโยงกับ SDGs
เป้าหมายต้องชัดเจน วัดความก้าวหน้าได้ และตอบว่าองค์กรต้องการสร้างการเปลี่ยนแปลงอะไร เพื่อใคร และภายในระยะเวลาเท่าใด การนำกิจกรรมเดิมไปจับคู่กับ SDGs จึงยังไม่เพียงพอ หากไม่แสดงผลลัพธ์ที่ต้องการให้เกิดขึ้น
ประการที่ 5 เก็บข้อมูล ประเมินความก้าวหน้า และจัดการ trade-off
องค์กรต้องใช้ข้อมูลเพื่อติดตามผล เรียนรู้ และปรับปรุงการดำเนินงาน รวมถึงพิจารณาข้อแลกเปลี่ยนระหว่างเป้าหมายหรือผู้มีส่วนได้เสีย ตัวชี้วัดจึงควรนำไปใช้ตัดสินใจ ไม่ใช่เก็บไว้เพื่อรายงานเพียงอย่างเดียว
“...ไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นจากศูนย์ หากองค์กรมีระบบ ISO อยู่แล้ว…”
องค์กรที่ใช้ระบบบริหารตาม ISO 9001 หรือ ISO 14001 ไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นใหม่ทั้งหมด เพราะ ISO/UNDP 53001 ใช้โครงสร้างระบบบริหารที่สามารถเชื่อมกับกระบวนการเดิมได้ เช่น การวิเคราะห์บริบท การกำหนดนโยบายและเป้าหมาย การบริหารความเสี่ยง การตรวจติดตาม การทบทวนโดยฝ่ายบริหาร และการปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง
สิ่งที่ต้องเสริมคือมุมมองด้านผลกระทบ องค์กรต้องถามให้ไกลกว่าประสิทธิภาพภายในว่า ใครได้รับผลกระทบ เกิดการเปลี่ยนแปลงอะไร ผลนั้นสำคัญเพียงใด และข้อมูลดังกล่าวนำไปเปลี่ยนการตัดสินใจหรือไม่
องค์กรสามารถเริ่มต้นจาก SDG Impact Standards ของ UNDP ซึ่งช่วยนำ SDGs เข้าไปอยู่ในระบบบริหารและการตัดสินใจ Social Value International อธิบายมาตรฐานดังกล่าวว่าเป็น “on-ramp” สู่ ISO/UNDP 53001 ขณะที่ Principles of Social Value ช่วยเพิ่มคุณภาพของการวัดและบริหารผลกระทบ ผ่านการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้เสีย การทำความเข้าใจผลลัพธ์ การประเมินสิ่งที่มีนัยสำคัญ และการไม่กล่าวอ้างผลลัพธ์เกินจริง
สำหรับ Social Value Thailand มาตรฐานนี้มีคุณค่าในฐานะ “ภาษากลาง” ที่ช่วยให้องค์กรต่างประเภททำงานร่วมกันได้ดีขึ้น แต่ ISO/UNDP 53001 เป็นจุดเริ่มต้น ไม่ใช่เส้นชัย เพราะใบรับรองไม่ได้เปลี่ยนโลกด้วยตัวเอง คนที่นำข้อมูลผลกระทบไปใช้ตัดสินใจต่างหากที่สร้างการเปลี่ยนแปลง
“...องค์กรไทยเริ่มทำได้ 3 อย่างใน 90 วัน…”
30 วันแรก — วิเคราะห์ประเด็น SDGs ที่มีนัยสำคัญ
ทบทวนบริบทองค์กร ผลกระทบสำคัญ และความคิดเห็นของผู้มีส่วนได้เสีย เพื่อกำหนดประเด็นที่ควรให้ความสำคัญ
วันที่ 31–60 — ทบทวนตัวชี้วัดผลกระทบ
ตรวจสอบว่าข้อมูลที่จัดเก็บสะท้อนผลลัพธ์จริงหรือไม่ และถูกนำไปใช้ตัดสินใจมากกว่าการจัดทำรายงานหรือไม่
วันที่ 61–90 — สร้างความเข้าใจร่วมกัน
พัฒนาศักยภาพผู้บริหารและบุคลากรให้เข้าใจ SDGs การจัดการผลกระทบ และหลักการ Social Value เพื่อเชื่อมโยงสู่การปฏิบัติงาน
“...จะทำอย่างไรไม่ให้มาตรฐานกลายเป็นอีกหนึ่ง checkbox...”
ความท้าทายที่แท้จริงจะเริ่มขึ้นเมื่อองค์กรนำ ISO/UNDP 53001 ไปใช้ หากเป้าหมายหลักคือการผ่านการตรวจ ระบบอาจกลายเป็นงานเอกสารอีกชุดหนึ่ง ตัวชี้วัดอาจเพิ่มขึ้น แต่คุณภาพของการตัดสินใจไม่เปลี่ยน และเสียงของผู้มีส่วนได้เสียอาจถูกบันทึกไว้โดยไม่ส่งผลต่อกลยุทธ์
องค์กรจึงควรถามอย่างสม่ำเสมอว่า ข้อมูลผลกระทบทำให้เราตัดสินใจต่างจากเดิมอย่างไร เราลดผลกระทบด้านลบได้จริงหรือไม่ และเมื่อเกิด trade-off ใครเป็นผู้ได้รับประโยชน์หรือแบกรับต้นทุน
ป ระเด็นเหล่านี้จะนำไปสู่การสนทนาเรื่อง SDG Impact at Scale และ Impact Lab #2 กับ Social Value International เพื่อสำรวจว่าจะเปลี่ยนมาตรฐานจากข้อกำหนดบนกระดาษให้เป็นระบบบริหารที่สร้างคุณค่าต่อผู้คน สังคม และสิ่งแวดล้อมได้อย่างไร
ร่วมเรียนรู้ เจาะลึกมาตรฐานเป็นครั้งแรกในประเทศไทย
Social Value Thailand (SVTH) ขอเชิญภาคธุรกิจ ภาครัฐ สถาบันการศึกษา และผู้สนใจร่วมเรียนรู้แนวทางการบริหารจัดการผลกระทบและการขับเคลื่อน SDGs ใน งาน Impact Together Forum 2026 วันที่ 2-4 พฤศจิกายน 2569 ผ่านกิจกรรม Impact Lab #2 เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และแนวทางประยุกต์ใช้หลักการ Social Value ร่วมกับ SVI
SVTH ขอเชิญร่วมค้นหาคำตอบใน งาน Impact Together Forum 2026
วันที่ 2-4 พฤศจิกายน 2569 เพื่อแลกเปลี่ยนมุมมองต่อการเชื่อมการวัดผล การบริหารจัดการ และการขับเคลื่อนความร่วมมือให้เกิดผลลัพธ์ที่ยั่งยืน
“...ร่วมขับเคลื่อนผลกระทบที่ยั่งยืน…”
Social Value Thailand (SVTH) ขอเชิญผู้บริหาร ผู้ปฏิบัติงาน และภาคีทุกภาคส่วนเข้าร่วมแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และแนวทางการพัฒนาความร่วมมือ ลงทะเบียน ( Early Bird ) ได้ถึงวันที่ 15 ตุลาคม 2569 แล้วพบกันวันที่ 2-4 พฤศจิกายน 2569 เพื่อร่วมต่อยอดการวัดผลสู่การบริหารจัดการและการขับเคลื่อนผลกระทบร่วมกัน
ข่าวสารการเปิดตัว มาตรฐาน ISO/UNDP 53001
คลิกอ่านที่นี่ >> มาตรฐาน ISO/UNDP 53001
และศึกษา Impact Case อื่นๆ >> IMPACT CASE SHARING
ความคิดเห็น