top of page

โครงการการเฝ้าระวังและเตือนภัยปัญหาหมอกควันโดยเครื่องตรวจวัดคุณภาพอากาศระบบเซ็นเซอร์ DustBoy ในประเทศไทย ระยะ 3

31 ต.ค.
ยาว 2 นาที

พื้นที่ดำเนินการ: ครอบคลุมพื้นที่ทั่วประเทศไทย (ผ่านจุดติดตั้งเครื่องตรวจวัดคุณภาพอากาศ DustBoy จำนวน 920 จุด)


DustBoy | จากข้อมูลฝุ่นระดับพื้นที่ สู่การเฝ้าระวังและการตัดสินใจร่วมของเครือข่าย


SOCIAL VALUE IMPACT LEARNING CASE • CHIANG MAI UNIVERSITY

การรับมือหมอกควันต้องอาศัยข้อมูลที่เข้าถึงได้และนำไปใช้ทันสถานการณ์ โครงการ “การเฝ้าระวังและเตือนภัยปัญหาหมอกควันโดยเครื่องตรวจวัดคุณภาพอากาศระบบเซ็นเซอร์ DustBoy ในประเทศไทย ระยะ 3” เชื่อมเครื่องตรวจวัดระดับพื้นที่กับฐานข้อมูลและเครือข่ายสื่อสาร เพื่อสนับสนุนการเฝ้าระวังของหน่วยงานและการตัดสินใจของประชาชน คุณค่าจึงต้องพิจารณาทั้งความพร้อมของอุปกรณ์ คุณภาพข้อมูล และการนำข้อมูลไปใช้จริง



01 | THE ISSUE & WHY IT MATTERS

เมื่อการรับมือฝุ่นต้องมีข้อมูลที่ใกล้ตัวและเข้าถึงได้

เอกสารโครงการระบุข้อจำกัดด้านความครอบคลุมของจุดตรวจวัด ต้นทุนการเก็บข้อมูล และการกระจายข่าวสารระดับพื้นที่ โครงการจึงพัฒนาเครือข่าย DustBoy เพื่อเพิ่มข้อมูลประกอบการติดตามสถานการณ์ PM2.5 และ PM10 พร้อมเชื่อมข้อมูลกับหน่วยงานและช่องทางสื่อสารที่ประชาชนใช้งาน

โครงการดำเนินงานโดยทีมมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้รับการสนับสนุนจาก สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) มีงบประมาณดำเนินงาน 5,350,000 บาท และครอบคลุมจุดติดตั้งทั่วประเทศไทยตามเอกสาร ทั้งนี้ ไฟล์แนบไม่ได้ระบุวันเริ่ม–สิ้นสุดโครงการหรือช่วงเวลา Y0–Y1 อย่างชัดเจน

ข้อจำกัดที่ต้องข้าม

การเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้าง

จุดตรวจวัดระดับพื้นที่ยังไม่ครอบคลุม

เพิ่มเครือข่ายเซ็นเซอร์สำหรับติดตามสถานการณ์

การจัดหาและรวบรวมข้อมูลมีต้นทุน

พัฒนาเครื่องมือและระบบข้อมูลที่หน่วยงานนำไปใช้ร่วมกันได้

ข่าวสารไปถึงประชาชนได้จำกัด

เชื่อมข้อมูลกับเว็บไซต์ แอปพลิเคชัน และเครือข่ายแจ้งเตือน

ข้อมูลต้องนำไปใช้ประกอบการตัดสินใจ

สนับสนุนการเฝ้าระวังและการปรับพฤติกรรมตามสถานการณ์



02 | THE APPROACH & IMPACT MODEL

Measure → Connect → Communicate → Act

สมมติฐานของโมเดลคือ หากพื้นที่มีข้อมูลคุณภาพอากาศที่น่าเชื่อถือ และข้อมูลถูกส่งต่อผ่านช่องทางที่เข้าถึงได้ หน่วยงานและประชาชนจะมีโอกาสนำไปใช้วางแผนและตอบสนองต่อสถานการณ์ได้ดีขึ้น โครงการจึงเชื่อมการพัฒนาอุปกรณ์กับฐานข้อมูลและเครือข่ายผู้ใช้

Intervention

Change mechanism: เหตุใดจึงสำคัญ

DustBoy Sensor Network

เพิ่มจุดตรวจวัดเพื่อสนับสนุนข้อมูลคุณภาพอากาศระดับพื้นที่

Shared Data System

เปิดให้หน่วยงานเครือข่ายนำข้อมูลไปใช้กับระบบของตน

Multi-channel Communication

กระจายข้อมูลผ่านเว็บไซต์ แอปพลิเคชัน และช่องทางแจ้งเตือน

User Application & Feedback

ติดตามว่าผู้ใช้เข้าใจและนำข้อมูลไปตัดสินใจอย่างไร

Network Integration

เชื่อมฐานข้อมูลกับ วช. และระบบ AQIC ตามที่เอกสารระบุ

เส้นทางการเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้างคือ ทุนและความเชี่ยวชาญ → พัฒนาและติดตั้งเครื่องตรวจวัด → เกิดข้อมูลและช่องทางเผยแพร่ → หน่วยงานและประชาชนนำข้อมูลไปใช้ → เพิ่มความพร้อมในการรับมือและลดภาระที่เกี่ยวข้อง

ขอบเขตการดำเนินงาน

ตัวชี้วัดผลผลิต / ผู้เกี่ยวข้อง

ข้อมูล

งบประมาณดำเนินงาน

5.35 ล้านบาท

เครื่องตรวจวัด DustBoy

920 เครื่อง

จุดติดตั้ง

920 จุด

หน่วยงานเครือข่ายนำข้อมูลไปใช้

8 หน่วยงาน

ประชาชนและชุมชนที่เอกสารระบุเป็นผู้ได้รับประโยชน์

271,957 ราย

ทีมวิจัยมหาวิทยาลัยเชียงใหม่

13 คน

จุดติดตั้ง 920 จุดไม่จำเป็นต้องเท่ากับหน่วยงานไม่ซ้ำ 920 แห่ง ส่วนจำนวนประชาชนควรตรวจสอบวิธีนับและหลักฐานการใช้ข้อมูลก่อนสรุปว่าเป็นผู้ได้รับผลลัพธ์จริงทั้งหมด



03 | WHO CHANGED & WHAT MATTERS

คุณค่าของข้อมูลเริ่มจากการใช้งานของคนและหน่วยงาน

การติดตั้งเครื่องตรวจวัดเป็นจุดเริ่มต้นของระบบ ส่วนผลลัพธ์เกิดเมื่อข้อมูลมีคุณภาพ เข้าถึงผู้ใช้ และช่วยประกอบการตัดสินใจได้ การประเมินจึงต้องเชื่อมข้อมูลทางเทคนิคกับประสบการณ์ใช้งานของแต่ละกลุ่ม

กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย

สิ่งที่เอกสารสะท้อน / ประเด็นสำคัญ

หน่วยงานเจ้าของจุดติดตั้ง

มีเครื่องมือเก็บข้อมูลและโอกาสลดต้นทุนการเฝ้าระวัง

หน่วยงานเครือข่าย 8 แห่ง

นำข้อมูลไปเชื่อมกับแพลตฟอร์มและการสื่อสารของตน

ประชาชนและชุมชน

เข้าถึงสถานการณ์ฝุ่นและมีข้อมูลประกอบการป้องกันตนเอง

ทีมวิจัยมหาวิทยาลัยเชียงใหม่

พัฒนาองค์ความรู้ ระบบตรวจวัด และประสบการณ์เชื่อมเครือข่าย

สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ

ได้รับข้อมูลสำหรับเชื่อมระบบเฝ้าระวังตามเป้าหมายโครงการ

เอกสารยกตัวอย่างเครือข่ายและช่องทางใช้ข้อมูล เช่น PODD, CUSense, AirCMI แพลตฟอร์ม “รู้ทัน” และ LINE @smokealert ความร่วมมือนี้ช่วยเพิ่มเส้นทางเผยแพร่ แต่ควรติดตามว่าผู้ใช้แต่ละกลุ่มได้รับข้อมูลทันเวลาและเข้าใจความหมายได้เพียงใด



04 | IMPACT EVIDENCE & RESULTS

ผลประเมินให้น้ำหนักกับมิติสังคมเป็นหลัก

เอกสารรายงาน มูลค่าผลลัพธ์รวมที่จัดปรับแล้ว 62,679,442.61 บาท หรือประมาณ 62.68 ล้านบาท ครอบคลุมช่วง Y0 และ Y1 และ SROI 4.29 เท่า ตามแบบจำลองการประเมิน

ตัวชี้วัด

ผลที่เอกสารรายงาน

มูลค่าผลลัพธ์รวม

62.68 ล้านบาท

SROI

4.29 เท่า

จุดติดตั้งเครื่องตรวจวัด

920 จุด

หน่วยงานเครือข่ายใช้ข้อมูล

8 หน่วยงาน

ประชาชนและชุมชนในขอบเขตผู้ได้รับประโยชน์

271,957 ราย

ฐานปัจจัยนำเข้าของ SROI ยังต้องตรวจสอบ: มูลค่าผลลัพธ์ 62.68 ล้านบาทหารด้วยงบประมาณดำเนินงาน 5.35 ล้านบาทได้ประมาณ 11.72 เท่า ซึ่งต่างจาก SROI 4.29 เท่าที่รายงาน จึงเป็นไปได้ว่าผลประเมินใช้ปัจจัยนำเข้ารวมที่กว้างกว่างบโครงการ แต่ไฟล์แนบยังไม่แสดงรายละเอียดเพียงพอสำหรับยืนยัน

Impact Dimension Ranking

มิติผลลัพธ์

มูลค่า

สัดส่วน

สังคม

52,653,800.97 บาท

84.0%

สิ่งแวดล้อม

6,638,482.22 บาท

10.6%

เศรษฐกิจ

3,387,159.42 บาท

5.4%

รวม

62,679,442.61 บาท

100.0%

มิติสังคมมีสัดส่วนมูลค่าสูงสุดตามการจำแนกของเอกสาร ส่วนมิติเศรษฐกิจเชื่อมกับการประหยัดทรัพยากรของหน่วยงาน และมิติสิ่งแวดล้อมเชื่อมกับการนำข้อมูลไปใช้จัดการสถานการณ์

อย่างไรก็ตาม ไฟล์แนบยังไม่แสดงข้อมูลเปรียบเทียบอัตราป่วย ค่าใช้จ่ายสุขภาพ หรือวิธีคำนวณผลจากการควบคุมไฟป่า จึงยังไม่เพียงพอสำหรับยืนยันว่าประชาชนทั้ง 271,957 รายมีสุขภาพดีขึ้น หรือว่าข้อมูลจากเซ็นเซอร์ทำให้ไฟป่าลดลงโดยตรง ต้องแยก การเข้าถึงข้อมูล การเปลี่ยนพฤติกรรม และผลสุขภาพ ออกจากกันในการติดตามผล



05 | STORIES BEHIND THE IMPACT

จากตัวเลขคุณภาพอากาศ สู่ข้อมูลที่ช่วยผู้ใช้ตัดสินใจ

เรื่องราวของ DustBoy อยู่ที่การเชื่อมข้อมูลระดับพื้นที่กับการใช้งานจริง เช่น หน่วยงานนำข้อมูลไปสื่อสารสถานการณ์ และประชาชนใช้ประกอบการวางแผนกิจกรรมประจำวัน เส้นทางเหล่านี้ต้องมีหลักฐานจากผู้ใช้เพื่ออธิบายคุณค่าที่เกิดขึ้น

Story lens

สิ่งที่เส้นทางการเปลี่ยนแปลงควรทำให้เห็น

Before

พื้นที่มีข้อจำกัดด้านจุดตรวจวัดและการเข้าถึงข้อมูล

Intervention

ติดตั้ง DustBoy และเชื่อมข้อมูลกับเครือข่ายเผยแพร่

Change

มีข้อมูลระดับพื้นที่และช่องทางนำไปใช้เพิ่มขึ้น

Meaning

ผู้ใช้มีข้อมูลประกอบการเฝ้าระวังและตัดสินใจ

Next

ติดตามความเข้าใจ การปรับพฤติกรรม และผลที่เกิดขึ้นจริง

สำหรับหน่วยงานเจ้าของจุดติดตั้ง คุณค่าอาจอยู่ที่การมีข้อมูลโดยไม่ต้องพัฒนาระบบใหม่ทั้งหมด สำหรับเครือข่าย คุณค่าอยู่ที่การนำข้อมูลไปต่อยอดบริการ ส่วนประชาชนได้รับโอกาสเข้าถึงสถานการณ์ใกล้ตัว

เรื่องราวระยะต่อไปควรระบุว่าผู้ใช้ได้รับข้อมูลเมื่อใด ตัดสินใจเปลี่ยนอะไร และพบข้อจำกัดใด เพื่อเชื่อมจำนวนผู้เข้าถึงกับผลลัพธ์ที่ตรวจสอบได้



06 | IMPACT INSIGHTS & WAY FORWARD

จากการขยายจุดตรวจวัด สู่ระบบข้อมูลที่เชื่อถือและใช้ประโยชน์ได้ต่อเนื่อง

บทเรียนสำคัญคือ ความครอบคลุมของจุดติดตั้งต้องดำเนินควบคู่กับคุณภาพข้อมูล การบำรุงรักษา และการใช้งานของเครือข่าย ผลประโยชน์ระยะยาวจึงขึ้นอยู่กับความพร้อมของทั้งอุปกรณ์ ระบบ และผู้รับผิดชอบในพื้นที่

Impact Learning Takeaways

Learning lens

บทเรียนสำหรับ DustBoy

WHAT WORKS

เชื่อมเครือข่ายตรวจวัดกับหน่วยงานที่นำข้อมูลไปใช้และเผยแพร่ต่อ

WHAT MATTERS

คุณภาพข้อมูล ความทันเวลา ความเข้าใจ และการนำไปตัดสินใจ

WHAT NEEDS TO CHANGE

เพิ่มหลักฐานผู้ใช้ ตรวจสอบฐาน SROI และวางระบบบำรุงรักษากับตรวจสอบคุณภาพเซ็นเซอร์

WHAT CAN SCALE

ถ่ายทอดระบบตรวจวัดและการเชื่อมข้อมูล โดยมีมาตรฐานและผู้ดูแลรองรับ

แนวทางพัฒนาต่อควรครอบคลุมงบซ่อมบำรุง การสอบเทียบหรือทวนสอบเครื่องตามความเหมาะสม การติดตามเวลาที่ระบบพร้อมใช้งาน และการประเมินคุณภาพข้อมูลก่อนขยายจุดติดตั้งเพิ่มเติม พร้อมพัฒนาวิธีสื่อสารให้เหมาะกับผู้ใช้แต่ละกลุ่ม

โอกาสสร้าง Impact Partnership ได้แก่ ความร่วมมือกับหน่วยงานท้องถิ่นเพื่อดูแลอุปกรณ์ เครือข่ายข้อมูลเพื่อพัฒนาการเชื่อมต่อ และทีมวิจัยด้านพฤติกรรมกับสุขภาพเพื่อศึกษาผลลัพธ์หลังการใช้ข้อมูลอย่างเป็นระบบ

การขยายผลควรติดตามทั้งความพร้อมของจุดตรวจวัดและประโยชน์ต่อผู้ใช้ เพื่อให้เครือข่ายที่เติบโตขึ้นสนับสนุนการรับมือหมอกควันได้อย่างต่อเนื่อง


FROM LOCAL AIR DATA TO INFORMED ACTION.FROM SENSOR COVERAGE TO VERIFIED SOCIAL VALUE.


แหล่งข้อมูล: เอกสารสรุปโครงการ “การเฝ้าระวังและเตือนภัยปัญหาหมอกควันโดยเครื่องตรวจวัดคุณภาพอากาศระบบเซ็นเซอร์ DustBoy ในประเทศไทย ระยะ 3” ที่แนบมา


ความคิดเห็น


bottom of page