โครงการเครื่องเคลือบช็อคโกแลตขนาดเล็กโดยใช้แหล่งกำเนิดความร้อน และความเย็นจากแผ่นเพลเทียร์

พื้นที่ดำเนินการ : จังหวัดเชียงใหม่ (ห้างหุ้นส่วนจำกัด ชาดอยอินทนนท์)

ช็อกโกแลตดอยอินทนนท์ | จากการควบคุมอุณหภูมิ สู่ประสิทธิภาพการผลิตและโอกาสรายได้ของชุมชน

SOCIAL VALUE IMPACT LEARNING CASE • SOCIAL INNOVATION VILLAGE • CHIANG MAI

การพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารต้องอาศัยกระบวนการผลิตที่ควบคุมได้ สำหรับห้างหุ้นส่วนจำกัด ชาดอยอินทนนท์ จังหวัดเชียงใหม่ ข้อจำกัดด้านการควบคุมความร้อนและความเย็นในการเคลือบช็อกโกแลตส่งผลต่อความสูญเสียของวัตถุดิบและกำลังการผลิต โครงการจึงพัฒนาเครื่องเคลือบช็อกโกแลตขนาดเล็กที่ใช้แผ่นเพลเทียร์เป็นแหล่งกำเนิดความร้อนและความเย็นในเครื่องเดียว

ผลประเมินรายงาน SROI 3.49 เท่า พร้อมผลด้านกำลังการผลิตและรายได้ที่เพิ่มขึ้น กรณีศึกษานี้สะท้อนการเชื่อมนวัตกรรมระดับเครื่องจักรกับกระบวนการทำงานของผู้ประกอบการ และโอกาสกระจายประโยชน์ผ่านการรับซื้อวัตถุดิบและการจำหน่ายสินค้าในชุมชน

01 | THE ISSUE & WHY IT MATTERS

เมื่อข้อจำกัดในกระบวนการผลิตส่งผลต่อวัตถุดิบ ปริมาณสินค้า และรายได้

กระบวนการเดิมใช้ก๊าซหุงต้มในการละลายช็อกโกแลต และมีข้อจำกัดในการควบคุมอุณหภูมิระหว่างการผลิต เอกสารระบุว่าเกิดความเสียหายของสินค้าและผลิตได้ปริมาณน้อย จึงมีความต้องการเครื่องมือที่ช่วยจัดการความร้อนและความเย็นให้เหมาะกับงานเคลือบช็อกโกแลต

บริบทพื้นที่ยังมีโจทย์เรื่องไฟฟ้าไม่เสถียรและการจัดหาอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์จากต่างประเทศ ความพร้อมใช้งานและการดูแลซ่อมบำรุงจึงเป็นเงื่อนไขสำคัญของการนำนวัตกรรมไปใช้ต่อเนื่อง

ข้อจำกัดที่ต้องข้าม	การเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้าง
ควบคุมความร้อนและความเย็นได้ยาก	มีกระบวนการควบคุมอุณหภูมิที่เหมาะกับการผลิต
วัตถุดิบและสินค้าเกิดความเสียหาย	ลดความสูญเสียและใช้ช็อกโกแลตอย่างมีประสิทธิภาพ
กำลังการผลิตจำกัด	เพิ่มความสามารถรองรับการผลิตและจำหน่าย
ไฟฟ้าไม่เสถียรและอะไหล่จัดหาได้ช้า	เพิ่มความพร้อมด้านการใช้งานและบำรุงรักษา
ต้องพัฒนาความพร้อมเพื่อขยายตลาด	วางแผนมาตรฐานสินค้าและช่องทางจำหน่าย

การเปลี่ยนจากก๊าซหุงต้มมาใช้เครื่องไฟฟ้าเป็นการเปลี่ยนแปลงที่เอกสารระบุ ส่วนผลด้านการประหยัดพลังงานและลดก๊าซเรือนกระจกยังต้องอาศัยข้อมูลการใช้พลังงานก่อนและหลังประกอบการยืนยัน

02 | THE APPROACH & IMPACT MODEL

Develop → Transfer → Use → Connect

สมมติฐานของโมเดลคือ หากผู้ประกอบการมีเครื่องมือและกระบวนการควบคุมอุณหภูมิที่เหมาะสม จะสามารถลดความสูญเสีย เพิ่มปริมาณสินค้าที่ผลิตได้ และสร้างโอกาสจำหน่ายเพิ่มขึ้น ซึ่งอาจเชื่อมต่อไปถึงผู้จัดหาวัตถุดิบและผู้จำหน่ายในชุมชน

Intervention	Change mechanism: เหตุใดจึงสำคัญ
พัฒนาเครื่องเคลือบช็อกโกแลตแผ่นเพลเทียร์	รวมการจัดการความร้อนและความเย็นไว้ในอุปกรณ์ที่พัฒนาสำหรับกระบวนการผลิต
ถ่ายทอดการใช้งานและปรับกระบวนการทำงาน	ช่วยให้ผู้ปฏิบัติงานนำเครื่องมือไปใช้ในการผลิตจริง
ทดลองใช้และติดตามผล	ตรวจสอบกำลังการผลิต การใช้วัตถุดิบ และความเสียหายของสินค้า
เชื่อมการรับซื้อวัตถุดิบและช่องทางจำหน่าย	เปิดโอกาสให้เกษตรกรและผู้จำหน่ายท้องถิ่นมีส่วนร่วมในห่วงโซ่สินค้า

เส้นทางการเปลี่ยนแปลงที่มุ่งสร้างคือ เครื่องมือและกระบวนการใหม่ → ความสูญเสียลดลงและกำลังการผลิตเพิ่ม → โอกาสขายและรายได้เพิ่ม → ประโยชน์ต่อผู้ประกอบการและผู้เกี่ยวข้องในชุมชน โดยแต่ละขั้นควรมีข้อมูลติดตามเพื่อแยกผลของเครื่องจักรออกจากปัจจัยด้านตลาดอื่น ๆ

ขอบเขตการดำเนินงาน

รายการ	ข้อมูล
พื้นที่และผู้ประกอบการ	ห้างหุ้นส่วนจำกัด ชาดอยอินทนนท์ จังหวัดเชียงใหม่
ปัจจัยนำเข้ารวมในการประเมิน	628,314.38 บาท
เงินสนับสนุนจาก NIA ที่ระบุ	290,000 บาท
เงินลงทุนของผู้ได้รับประโยชน์หลักที่ระบุ	190,000 บาท
เงินลงทุนของผู้ดำเนินโครงการที่ระบุ	140,000 บาท
ผลผลิตสำคัญ	เครื่องเคลือบช็อกโกแลต 1 เครื่อง และกระบวนการผลิตใหม่ 1 กระบวนการ
ผู้เกี่ยวข้องในชุมชน	เกษตรกรผู้ปลูกเลมอนประมาณ 6–7 ครัวเรือน และชาวบ้านหรือมัคคุเทศก์ 5 ราย

รายการเงินสนับสนุนและเงินลงทุนย่อยรวมกันได้ 620,000 บาท ซึ่งต่างจากปัจจัยนำเข้ารวม 8,314.38 บาท จึงควรสอบทานรายละเอียดก่อนใช้แสดงโครงสร้างต้นทุน ส่วนจำนวนเกษตรกรมีทั้ง 6–7 และ 7 ครัวเรือนในเอกสาร จึงควรยืนยันจำนวนที่ใช้ประเมินอีกครั้ง

03 | WHO CHANGED & WHAT MATTERS

ประโยชน์เริ่มที่ผู้ผลิต และเชื่อมต่อไปยังผู้จัดหาวัตถุดิบกับผู้จำหน่าย

ผลที่มีข้อมูลเชิงปริมาณชัดเจนที่สุดอยู่ในระดับผู้ประกอบการ ขณะที่ประโยชน์ต่อเกษตรกรและผู้จำหน่ายสะท้อนผ่านช่องทางสร้างรายได้ที่เอกสารกล่าวถึง

กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย	สิ่งที่เอกสารสะท้อน / ประเด็นสำคัญ
ผู้ประกอบการ — หจก. ชาดอยอินทนนท์	กำลังการผลิตเพิ่มขึ้น ใช้วัตถุดิบลดลง และมีรายได้เพิ่มตามข้อมูลก่อนและหลัง
เกษตรกรผู้ปลูกเลมอน	มีช่องทางจำหน่ายวัตถุดิบเข้าสู่กระบวนการแปรรูป
ชาวบ้านและมัคคุเทศก์ 5 ราย	มีโอกาสสร้างรายได้เสริมจากการนำสินค้าไปจำหน่ายแก่นักท่องเที่ยว
นักวิจัยและผู้พัฒนาเทคโนโลยี	ได้ประสบการณ์ออกแบบและปรับใช้เครื่องมือกับบริบทผู้ประกอบการ

เอกสารระบุรายได้ผู้ประกอบการเพิ่มจาก 220,520 เป็น 339,320 บาทต่อปี หรือเพิ่ม 118,800 บาทต่อปี คิดเป็นประมาณ 53.87% ขณะเดียวกัน มีข้อความอีกส่วนระบุรายได้เพิ่ม 30% จึงยังไม่ควรใช้สองอัตรานี้แทนกันจนกว่าจะทราบว่ามาจากฐานหรือช่วงเวลาเดียวกันหรือไม่

รายได้ที่เพิ่มขึ้นยังไม่เท่ากับกำไรสุทธิ ส่วนประโยชน์ต่อเกษตรกรและผู้จำหน่ายยังไม่มีตัวเลขรายได้ ต้นทุน หรือปริมาณซื้อขายเพียงพอให้ประเมินขนาดการเปลี่ยนแปลงรายกลุ่มได้

04 | IMPACT EVIDENCE & RESULTS

ผลประเมินรายงานมูลค่าผลกระทบรวม 2.19 ล้านบาท และ SROI 3.49 เท่า

ตัวชี้วัด	ผลที่เอกสารรายงาน
ปัจจัยนำเข้ารวม — Total Input	628,314.38 บาท
มูลค่าผลกระทบรวม — Total Impact	2,190,498.82 บาท
SROI	3.49 เท่า
กำลังการผลิต	เพิ่มขึ้น 61%
ปริมาณการใช้ช็อกโกแลต	ลดลง 16%
ความเสียหายของสินค้า	ลดลง 10%
รายได้ผู้ประกอบการตามตัวเลขก่อน–หลัง	เพิ่มขึ้นประมาณ 53.87%

SROI สอดคล้องกับการนำมูลค่าผลกระทบรวมหารด้วยปัจจัยนำเข้ารวม กล่าวคือ การลงทุนทุก 1 บาทสัมพันธ์กับมูลค่าผลกระทบทางสังคมที่ประเมินได้ประมาณ 3.49 บาท ภายใต้สมมติฐานของการประเมิน มูลค่านี้ไม่ใช่เงินสดหรือกำไรที่ผู้เกี่ยวข้องได้รับทั้งหมด

ตัวเลขกำลังการผลิต การใช้ช็อกโกแลต และความเสียหายยังไม่มีฐานปริมาณหรือเงื่อนไขเปรียบเทียบอย่างละเอียด โดยเฉพาะ “ลดความเสียหาย 10%” ที่ยังไม่ชัดว่าเป็นการลดเชิงสัมพัทธ์หรือการลดลง 10 จุดร้อยละ

การกระจายมูลค่าตามผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย

กลุ่ม	มูลค่าประมาณตามเอกสาร	สัดส่วนที่รายงาน
S1 ผู้ได้รับประโยชน์หลัก	1.47 ล้านบาท	67%
S2 ผู้ดำเนินโครงการหลัก	0.58 ล้านบาท	27%
S3 ผู้ให้ทุนสนับสนุน	0.13 ล้านบาท	6%

มูลค่ารายกลุ่มเป็นตัวเลขปัดเศษ จึงอาจรวมไม่เท่ากับยอดเต็มพอดี และควรอ่านตามนิยามผลลัพธ์ของแต่ละกลุ่ม ไม่ควรตีความเป็นรายรับทางการเงินทั้งหมด

05 | STORIES BEHIND THE IMPACT

จากข้อจำกัดการผลิต สู่โอกาสใช้วัตถุดิบและจำหน่ายสินค้าร่วมกับชุมชน

เรื่องราวของโครงการเริ่มจากปัญหาเฉพาะในกระบวนการเคลือบช็อกโกแลต เมื่อพัฒนาเครื่องมือและนำมาใช้กับงานจริง เอกสารรายงานผลด้านปริมาณการผลิต ความสูญเสีย และรายได้ พร้อมเชื่อมโยงการรับซื้อเลมอนและการกระจายสินค้าผ่านคนในพื้นที่

Story lens	สิ่งที่เรื่องราวสะท้อน
Before	ควบคุมอุณหภูมิยาก เกิดความเสียหาย และกำลังการผลิตจำกัด
Intervention	พัฒนาเครื่องเคลือบช็อกโกแลตแผ่นเพลเทียร์และปรับกระบวนการผลิต
Change	เอกสารรายงานกำลังการผลิตเพิ่ม การใช้วัตถุดิบลด และรายได้สูงขึ้น
Meaning	เครื่องมือที่ตอบโจทย์งานเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการพัฒนาธุรกิจและเชื่อมผู้เกี่ยวข้องในพื้นที่
Next	ยืนยันประโยชน์สุทธิ ความต่อเนื่องของการใช้งาน และรายได้ที่กระจายสู่ชุมชน

การติดตามเกษตรกรและผู้จำหน่ายเป็นรายกรณีจะช่วยให้เห็นว่า โอกาสซื้อขายใหม่เกิดขึ้นบ่อยเพียงใด สร้างรายได้สุทธิเท่าไร และมีความต่อเนื่องตามฤดูกาลท่องเที่ยวอย่างไร

การขอรับรองฮาลาลและ Q Mark เป็นแนวทางที่เอกสารเสนอสำหรับระยะต่อไป ยังไม่มีหลักฐานในบทสรุปว่าได้รับการรับรองแล้ว

06 | IMPACT INSIGHTS & WAY FORWARD

จากเครื่องจักรที่ตอบโจทย์การผลิต สู่ระบบสนับสนุนที่ใช้งานต่อได้

บทเรียนสำคัญคือ การพัฒนาอุปกรณ์ให้ตรงกับข้อจำกัดของผู้ประกอบการสามารถเปิดโอกาสปรับปรุงการผลิตได้ แต่ผลระยะยาวยังขึ้นอยู่กับความพร้อมของไฟฟ้า อะไหล่ ทักษะผู้ใช้งาน และตลาด

Impact Learning Takeaways

Learning lens	บทเรียนสำหรับโครงการ
WHAT WORKS	การพัฒนาเครื่องมือควบคู่กับการปรับกระบวนการและทดลองใช้ในงานจริง
WHAT MATTERS	ต้นทุนต่อหน่วย กำไรสุทธิ คุณภาพสินค้า และประโยชน์ที่กระจายสู่ผู้เกี่ยวข้อง
WHAT NEEDS TO CHANGE	เพิ่มความพร้อมด้านไฟฟ้า อะไหล่ การบำรุงรักษา และความสอดคล้องของข้อมูลผลประเมิน
WHAT CAN SCALE	กระบวนการพัฒนาเครื่องมือร่วมกับผู้ใช้ โดยปรับให้เหมาะกับกำลังผลิตและบริบทแต่ละแห่ง

ข้อมูลระยะต่อไปควรเชื่อมการใช้พลังงานและวัตถุดิบต่อหน่วย อัตราสินค้าเสีย เวลาหยุดเครื่อง ต้นทุนซ่อมบำรุง ยอดขาย และกำไรสุทธิ เพื่อยืนยันว่าผลประโยชน์คงอยู่เมื่อใช้งานต่อเนื่อง พร้อมติดตามมูลค่ารับซื้อวัตถุดิบและรายได้ผู้จำหน่ายในชุมชน

ความร่วมมือระหว่างผู้ประกอบการ ผู้พัฒนาเทคโนโลยี ผู้สนับสนุน เกษตรกร และผู้จำหน่าย ควรมีระบบให้คำปรึกษาและแก้ปัญหาหลังติดตั้ง เพื่อให้การขยายผลตั้งอยู่บนทั้งความพร้อมทางเทคนิคและประโยชน์ที่ตรวจสอบได้

FROM PRODUCTION INNOVATION TO LOCAL VALUE CREATION.FROM MEASURING IMPACT TO LEARNING, MANAGING AND SCALING WHAT MATTERS.

แหล่งข้อมูล: บทสรุปโครงการเครื่องเคลือบช็อกโกแลตขนาดเล็กโดยใช้แหล่งกำเนิดความร้อนและความเย็นจากแผ่นเพลเทียร์