โครงการกิจกรรมเชิงรุกของศูนย์วิชาการสนับสนุนด้านการบริหารจัดการน้ำ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
อัปเดตเมื่อ 29 ต.ค.
.

พื้นที่ดำเนินการ : เขตตัวเมืองเชียงใหม่และพื้นที่เสี่ยงภัยน้ำท่วม/ภัยแล้ง และพื้นที่ 3 จังหวัดภาคเหนือตอนบน
Watercenter CMU | จากข้อมูลน้ำที่กระจายตัว สู่การตัดสินใจร่วมและความพร้อมรับมือภัยพิบัติ
SOCIAL VALUE IMPACT LEARNING CASE • WATER MANAGEMENT SUPPORT CENTER, CHIANG MAI UNIVERSITY
เมื่อสถานการณ์น้ำเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว คุณค่าของข้อมูลอยู่ที่การช่วยให้หน่วยงานและประชาชนตัดสินใจได้ทันเวลา โครงการ “กิจกรรมเชิงรุกของศูนย์วิชาการสนับสนุนด้านการบริหารจัดการน้ำ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่” เชื่อมความเชี่ยวชาญ ระบบข้อมูล การพยากรณ์ และเครือข่ายชุมชน เพื่อสนับสนุนการเตรียมพร้อมและตอบสนองต่อภัยพิบัติ เป็นกรณีศึกษาของการเปลี่ยนองค์ความรู้ทางวิชาการให้เป็นเครื่องมือสำหรับลดความสูญเสียในพื้นที่
01 | THE ISSUE & WHY IT MATTERS
เมื่อการมีข้อมูลยังต้องเชื่อมไปถึงการเตรียมพร้อม
พื้นที่เมืองเชียงใหม่และพื้นที่ภาคเหนือตอนบนเผชิญความเสี่ยงด้านน้ำท่วมและภัยแล้ง การรับมือสถานการณ์ต้องอาศัยข้อมูลที่เข้าถึงได้ การคาดการณ์ที่เหมาะสม และการประสานงานระหว่างหน่วยงานกับชุมชน ความท้าทายจึงครอบคลุมตั้งแต่การรวบรวมข้อมูลไปจนถึงการนำข้อมูลไปเตรียมคน ทรัพย์สิน และความช่วยเหลือก่อนเกิดความเสียหาย
โครงการอยู่ภายใต้สำนักงานบริหารงานวิจัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ดำเนินงานช่วงปี 2566–2567 และกำหนดช่วงผลประโยชน์ต่อเนื่องปี 2568–2572 ครอบคลุมตัวเมืองเชียงใหม่ พื้นที่เสี่ยงภัยน้ำท่วมและภัยแล้ง รวมถึงพื้นที่ในสามจังหวัดภาคเหนือตอนบนตามที่เอกสารระบุ
ข้อจำกัดที่ต้องข้าม | การเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้าง |
ข้อมูลน้ำอยู่หลายแหล่งและเชื่อมโยงกันได้จำกัด | มีฐานข้อมูลกลางสนับสนุนการมองสถานการณ์ร่วมกัน |
การเตรียมรับมือต้องอาศัยข้อมูลล่วงหน้า | พัฒนาระบบพยากรณ์และเครื่องมือสื่อสารระดับน้ำ |
การตอบสนองเกี่ยวข้องกับหลายหน่วยงาน | เชื่อมข้อมูลและเครือข่ายเพื่อสนับสนุนการประสานงาน |
ประชาชนและกลุ่มเปราะบางต้องการเวลาเตรียมตัว | สนับสนุนการขนย้ายทรัพย์สินและการอพยพอย่างทันเวลา |
02 | THE APPROACH & IMPACT MODEL
Connect → Forecast → Prepare → Respond
สมมติฐานของโมเดลคือ หากข้อมูลน้ำ ความเชี่ยวชาญ และเครือข่ายปฏิบัติงานเชื่อมโยงกัน หน่วยงานและประชาชนจะมีโอกาสเตรียมพร้อมและตอบสนองต่อสถานการณ์ได้ดีขึ้น ศูนย์วิชาการฯ จึงทำหน้าที่เป็นกลไกกลางที่เชื่อมเครื่องมือทางเทคนิคกับการใช้งานในพื้นที่
Intervention | Change mechanism: เหตุใดจึงสำคัญ |
One Stop Flood Center | รวบรวมองค์ความรู้และผู้เชี่ยวชาญเพื่อสนับสนุนการบริหารจัดการน้ำ |
Watercenter Platform | เชื่อมข้อมูลน้ำบนเว็บแอปพลิเคชัน เพื่อให้หน่วยงานและประชาชนเข้าถึงข้อมูล |
CM Water Forecast | พัฒนาแบบจำลองและเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์สำหรับคาดการณ์ระดับน้ำล่วงหน้า |
Telemetry & Warning Infrastructure | ดูแลสถานีตรวจวัดและหลักเตือนระดับน้ำ เพื่อสนับสนุนข้อมูลสถานการณ์ในพื้นที่ |
Community Participation | เชื่อมการทำงานกับชุมชน รวมถึงกิจกรรมด้านคลองแม่ข่าและระบบนิเวศทางน้ำ |
เส้นทางการเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้างคือ ทุนและความเชี่ยวชาญ → พัฒนาฐานข้อมูล แบบจำลอง และโครงสร้างพื้นฐาน → หน่วยงานและชุมชนเข้าถึงข้อมูล → เตรียมพร้อมและประสานงานได้ดีขึ้น → ลดความสูญเสียและเพิ่มความสามารถรับมือภัยพิบัติ
ขอบเขตของโครงการ
ตัวชี้วัดผลผลิต / ขอบเขตผู้เกี่ยวข้อง | ข้อมูล |
งบประมาณสนับสนุนจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ | 1,980,000 บาท |
ครัวเรือนในพื้นที่เสี่ยงภัยที่เอกสารระบุเป็นผู้ได้รับประโยชน์ | 77,652 ครัวเรือน |
หน่วยงานภาครัฐและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น | 20 หน่วยงาน |
เครือข่ายความร่วมมือภายนอก | 6 หน่วยงาน |
หลักเตือนระดับน้ำท่วมที่ซ่อมบำรุงและปรับปรุง | 120 หลัก |
เครื่องมือสำคัญ | Watercenter และ CM Water Forecast |
จำนวนครัวเรือนในพื้นที่ครอบคลุมควรอ่านแยกจากจำนวนครัวเรือนที่ยืนยันว่าได้รับข้อมูลและนำไปใช้จริง ซึ่งเป็นประเด็นสำคัญสำหรับการติดตามผลต่อไป
03 | WHO CHANGED & WHAT MATTERS
ข้อมูลชุดเดียวกันต้องสร้างประโยชน์ให้คนที่มีความต้องการต่างกัน
สำหรับประชาชน ข้อมูลมีความหมายเมื่อช่วยให้เตรียมตัวได้ทัน สำหรับหน่วยงาน ข้อมูลมีคุณค่าเมื่อช่วยวางแผนและประสานความช่วยเหลือ ส่วนศูนย์วิชาการฯ ต้องเรียนรู้ว่าเครื่องมือที่พัฒนาขึ้นตอบโจทย์ผู้ใช้ได้เพียงใด
กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย | สิ่งที่เอกสารสะท้อน / ประเด็นสำคัญ |
ประชาชนและชุมชนในพื้นที่เสี่ยงภัย | มีข้อมูลประกอบการเตรียมตัวและขนย้ายทรัพย์สิน เพื่อลดความเสียหาย |
ผู้ป่วยติดเตียงและผู้สูงอายุ | ได้รับประโยชน์จากการเตรียมการและประสานอพยพตามที่เอกสารรายงาน |
หน่วยงานรัฐและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น | ใช้ข้อมูลร่วมกันวางแผนเผชิญเหตุ ลดความซ้ำซ้อน และสนับสนุนการตัดสินใจ |
เจ้าหน้าที่และศูนย์บัญชาการ | มีเครื่องมือประกอบการปฏิบัติงานและประสานงานในภาวะวิกฤต |
ศูนย์วิชาการฯ และมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ | เชื่อมงานวิจัย เครื่องมือ และความเชี่ยวชาญกับความต้องการของพื้นที่ |
ความร่วมมือจึงต้องเชื่อมทั้ง ผู้พัฒนาข้อมูล ผู้ตัดสินใจ ผู้สื่อสาร และผู้รับข้อมูลในชุมชน เพื่อให้การพยากรณ์นำไปสู่การปฏิบัติที่เหมาะสม โดยเฉพาะการช่วยเหลือกลุ่มที่ต้องใช้เวลาและทรัพยากรในการอพยพมากกว่ากลุ่มอื่น
04 | IMPACT EVIDENCE & RESULTS
ผลประเมินสะท้อนคุณค่าด้านการลดความสูญเสียเป็นหลัก
เอกสารสรุปผลประเมินระบุ มูลค่าผลลัพธ์รวม 8,279,078.06 บาท หรือประมาณ 8.28 ล้านบาท และอัตราผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน SROI 3.24 เท่า โดยมีกรณีต่ำสุด 2.72 เท่า และกรณีสูงสุด 3.77 เท่า ตามสมมติฐานที่ใช้ในการประเมิน
ตัวชี้วัด | ผลที่เอกสารรายงาน |
มูลค่าผลลัพธ์รวม | 8.28 ล้านบาท |
SROI กรณีฐาน | 3.24 เท่า |
SROI กรณีต่ำสุด–สูงสุด | 2.72–3.77 เท่า |
ผู้ป่วยติดเตียงและผู้สูงอายุที่อพยพทันเวลา | 33 ราย |
หลักเตือนระดับน้ำท่วมที่ปรับปรุง | 120 หลัก |
ปริมาณขยะและซากความเสียหายที่เอกสารใช้สะท้อนการประหยัดภาระจัดการ | 21,000 ตัน |
ฐานเงินลงทุนยังต้องตรวจสอบ: งบประมาณโครงการที่ระบุคือ 1.98 ล้านบาท แต่เมื่อนำมูลค่าผลลัพธ์ 8.28 ล้านบาทหารด้วยงบประมาณดังกล่าว จะได้ประมาณ 4.18 เท่า ซึ่งต่างจาก SROI 3.24 เท่าที่รายงาน จึงต้องตรวจสอบ Value Map และฐานปัจจัยนำเข้าก่อนยืนยันความสัมพันธ์ระหว่างตัวเลขทั้งสาม
Impact Dimension Ranking
มิติผลลัพธ์ | สัดส่วนมูลค่าที่ประเมินได้ |
เศรษฐกิจ | 88.17% |
สังคม | 7.34% |
นวัตกรรม | 4.17% |
คุณภาพชีวิต | 0.32% |
รวม | 100.00% |
มูลค่าที่ประเมินได้กระจุกตัวในมิติเศรษฐกิจ สอดคล้องกับผลด้านความเสียหายที่ลดลงและต้นทุนการจัดการสถานการณ์ ขณะที่คุณค่าเรื่องความมั่นใจ ความพร้อม และการช่วยเหลือกลุ่มเปราะบางต้องอ่านร่วมกับหลักฐานเชิงคุณภาพ
เอกสารระบุว่าข้อมูลส่วนใหญ่มาจากผู้ดำเนินงานและหน่วยงานภาครัฐ จึงควรเพิ่มการทวนสอบกับครัวเรือนและชุมชน รวมถึงตรวจสอบวิธีประมาณปริมาณขยะ 21,000 ตัน และส่วนของผลลัพธ์ที่เกิดจากโครงการร่วมกับหน่วยงานอื่น
05 | STORIES BEHIND THE IMPACT
จากข้อมูลระดับน้ำ สู่เวลาในการเตรียมตัวของคนในพื้นที่
เรื่องราวสำคัญของโครงการอยู่ที่การเชื่อมข้อมูลกับการกระทำ เช่น การเตรียมขนย้ายทรัพย์สิน การประสานยานพาหนะ และการช่วยเหลือผู้ที่อพยพด้วยตนเองได้ยาก เส้นทางเหล่านี้ช่วยอธิบายว่าฐานข้อมูลและระบบพยากรณ์สร้างคุณค่าอย่างไร
Story lens | สิ่งที่เส้นทางการเปลี่ยนแปลงสะท้อน |
Before | หน่วยงานและชุมชนต้องเตรียมรับสถานการณ์ภายใต้ข้อมูลที่กระจายตัวและเวลาจำกัด |
Intervention | เชื่อมข้อมูลผ่าน Watercenter ระบบพยากรณ์ สถานีตรวจวัด และเครือข่ายพื้นที่ |
Change | เอกสารรายงานการขนย้ายทรัพย์สิน การใช้ข้อมูลร่วมกัน และการอพยพกลุ่มเปราะบางทันเวลา |
Meaning | ข้อมูลช่วยเพิ่มโอกาสเตรียมพร้อมและลดความสูญเสีย |
Next | ตรวจสอบว่าผู้ใช้ได้รับข้อมูลเมื่อใด เข้าใจอย่างไร และนำไปตัดสินใจอะไร |
กรณีผู้ป่วยติดเตียงและผู้สูงอายุ 33 รายที่เอกสารระบุว่าอพยพทันเวลา เป็นประเด็นที่ควรขยายเรื่องราวให้เห็นบทบาทของข้อมูล ผู้ประสานงาน และเครือข่ายช่วยเหลือ พร้อมรับฟังประสบการณ์ของครอบครัวและเจ้าหน้าที่โดยตรง
06 | IMPACT INSIGHTS & WAY FORWARD
จากการพัฒนาเครื่องมือ สู่ระบบที่ผู้ใช้เชื่อมั่นและตอบสนองได้
บทเรียนสำคัญคือ ระบบข้อมูลจะสร้างคุณค่าได้เมื่อเชื่อมกับการสื่อสารและการปฏิบัติในพื้นที่ ความแม่นยำ ความพร้อมใช้งาน และความเข้าใจของผู้รับข้อมูลจึงต้องพัฒนาไปพร้อมกัน เอกสารยังระบุความเสี่ยงจากการแจ้งเตือนเกินสถานการณ์จริง ซึ่งอาจกระทบความเชื่อมั่นและต้องนำมาปรับปรุงระบบ
Impact Learning Takeaways
Learning lens | บทเรียนสำหรับ Watercenter CMU |
WHAT WORKS | เชื่อมศูนย์วิชาการ ฐานข้อมูล ระบบพยากรณ์ และเครือข่ายปฏิบัติงาน |
WHAT MATTERS | เวลาที่ประชาชนใช้เตรียมตัว การประสานความช่วยเหลือ และการลดความสูญเสีย |
WHAT NEEDS TO CHANGE | เพิ่มข้อมูลจากชุมชน ทวนสอบผลลัพธ์ ปรับความไวของระบบ และพัฒนาการสื่อสาร |
WHAT CAN SCALE | ถ่ายทอดกระบวนการเชื่อมข้อมูลกับการตัดสินใจ โดยปรับตามลุ่มน้ำและความพร้อมของพื้นที่ |
แนวทางต่อยอดที่เอกสารเสนอ ได้แก่ การพัฒนาบริการเชื่อมข้อมูลผ่าน API การให้คำปรึกษาด้านบริหารจัดการน้ำ และการเชื่อมโยงกับคลังข้อมูลน้ำระดับประเทศ ทั้งหมดเป็นทิศทางที่ต้องพัฒนาความพร้อมด้านข้อมูล การดูแลระบบ และบทบาทของภาคีร่วมกัน
โอกาสสร้าง Impact Partnership ได้แก่ ความร่วมมือกับหน่วยงานด้านทรัพยากรน้ำและป้องกันภัย องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ชุมชน และภาคเอกชน เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูล ทดลองใช้เครื่องมือ และสนับสนุนการติดตามผล
การขยายผลควรพิจารณาทั้งความครอบคลุมของข้อมูล ความน่าเชื่อถือของการพยากรณ์ และความสามารถในการตอบสนองของผู้ใช้ เพื่อให้ระบบที่เติบโตขึ้นช่วยเพิ่มความพร้อมของพื้นที่ได้จริง
FROM WATER DATA TO INFORMED ACTION.FROM EARLY WARNING TO COMMUNITY PREPAREDNESS AND RESILIENCE.
หมายเหตุ: ไม่นำข้อความเรื่องเด็กปฐมวัย กิจกรรมคาร์บอนต่ำ และชีวมวลที่ปะปนในต้นฉบับมาใช้; SROI และมูลค่าผลลัพธ์นำเสนอตามเอกสาร โดยฐานเงินลงทุนยังไม่สอดคล้องกันและต้องตรวจสอบเพิ่มเติม; จำนวนครัวเรือนในขอบเขตโครงการยังไม่ยืนยันการใช้ประโยชน์จริงทุกครัวเรือน
แหล่งข้อมูล: เอกสารสรุปโครงการ “กิจกรรมเชิงรุกของศูนย์วิชาการสนับสนุนด้านการบริหารจัดการน้ำ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่” ที่แนบมา




ความคิดเห็น