top of page

โครงการกิจกรรมเชิงรุกของศูนย์วิชาการสนับสนุนด้านการบริหารจัดการน้ำ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

28 ต.ค.
ยาว 2 นาที

อัปเดตเมื่อ 29 ต.ค.

.

พื้นที่ดำเนินการ : เขตตัวเมืองเชียงใหม่และพื้นที่เสี่ยงภัยน้ำท่วม/ภัยแล้ง และพื้นที่ 3 จังหวัดภาคเหนือตอนบน 


Watercenter CMU | จากข้อมูลน้ำที่กระจายตัว สู่การตัดสินใจร่วมและความพร้อมรับมือภัยพิบัติ


SOCIAL VALUE IMPACT LEARNING CASE • WATER MANAGEMENT SUPPORT CENTER, CHIANG MAI UNIVERSITY

เมื่อสถานการณ์น้ำเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว คุณค่าของข้อมูลอยู่ที่การช่วยให้หน่วยงานและประชาชนตัดสินใจได้ทันเวลา โครงการ “กิจกรรมเชิงรุกของศูนย์วิชาการสนับสนุนด้านการบริหารจัดการน้ำ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่” เชื่อมความเชี่ยวชาญ ระบบข้อมูล การพยากรณ์ และเครือข่ายชุมชน เพื่อสนับสนุนการเตรียมพร้อมและตอบสนองต่อภัยพิบัติ เป็นกรณีศึกษาของการเปลี่ยนองค์ความรู้ทางวิชาการให้เป็นเครื่องมือสำหรับลดความสูญเสียในพื้นที่



01 | THE ISSUE & WHY IT MATTERS

เมื่อการมีข้อมูลยังต้องเชื่อมไปถึงการเตรียมพร้อม

พื้นที่เมืองเชียงใหม่และพื้นที่ภาคเหนือตอนบนเผชิญความเสี่ยงด้านน้ำท่วมและภัยแล้ง การรับมือสถานการณ์ต้องอาศัยข้อมูลที่เข้าถึงได้ การคาดการณ์ที่เหมาะสม และการประสานงานระหว่างหน่วยงานกับชุมชน ความท้าทายจึงครอบคลุมตั้งแต่การรวบรวมข้อมูลไปจนถึงการนำข้อมูลไปเตรียมคน ทรัพย์สิน และความช่วยเหลือก่อนเกิดความเสียหาย

โครงการอยู่ภายใต้สำนักงานบริหารงานวิจัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ดำเนินงานช่วงปี 2566–2567 และกำหนดช่วงผลประโยชน์ต่อเนื่องปี 2568–2572 ครอบคลุมตัวเมืองเชียงใหม่ พื้นที่เสี่ยงภัยน้ำท่วมและภัยแล้ง รวมถึงพื้นที่ในสามจังหวัดภาคเหนือตอนบนตามที่เอกสารระบุ

ข้อจำกัดที่ต้องข้าม

การเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้าง

ข้อมูลน้ำอยู่หลายแหล่งและเชื่อมโยงกันได้จำกัด

มีฐานข้อมูลกลางสนับสนุนการมองสถานการณ์ร่วมกัน

การเตรียมรับมือต้องอาศัยข้อมูลล่วงหน้า

พัฒนาระบบพยากรณ์และเครื่องมือสื่อสารระดับน้ำ

การตอบสนองเกี่ยวข้องกับหลายหน่วยงาน

เชื่อมข้อมูลและเครือข่ายเพื่อสนับสนุนการประสานงาน

ประชาชนและกลุ่มเปราะบางต้องการเวลาเตรียมตัว

สนับสนุนการขนย้ายทรัพย์สินและการอพยพอย่างทันเวลา



02 | THE APPROACH & IMPACT MODEL

Connect → Forecast → Prepare → Respond

สมมติฐานของโมเดลคือ หากข้อมูลน้ำ ความเชี่ยวชาญ และเครือข่ายปฏิบัติงานเชื่อมโยงกัน หน่วยงานและประชาชนจะมีโอกาสเตรียมพร้อมและตอบสนองต่อสถานการณ์ได้ดีขึ้น ศูนย์วิชาการฯ จึงทำหน้าที่เป็นกลไกกลางที่เชื่อมเครื่องมือทางเทคนิคกับการใช้งานในพื้นที่

Intervention

Change mechanism: เหตุใดจึงสำคัญ

One Stop Flood Center

รวบรวมองค์ความรู้และผู้เชี่ยวชาญเพื่อสนับสนุนการบริหารจัดการน้ำ

Watercenter Platform

เชื่อมข้อมูลน้ำบนเว็บแอปพลิเคชัน เพื่อให้หน่วยงานและประชาชนเข้าถึงข้อมูล

CM Water Forecast

พัฒนาแบบจำลองและเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์สำหรับคาดการณ์ระดับน้ำล่วงหน้า

Telemetry & Warning Infrastructure

ดูแลสถานีตรวจวัดและหลักเตือนระดับน้ำ เพื่อสนับสนุนข้อมูลสถานการณ์ในพื้นที่

Community Participation

เชื่อมการทำงานกับชุมชน รวมถึงกิจกรรมด้านคลองแม่ข่าและระบบนิเวศทางน้ำ

เส้นทางการเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้างคือ ทุนและความเชี่ยวชาญ → พัฒนาฐานข้อมูล แบบจำลอง และโครงสร้างพื้นฐาน → หน่วยงานและชุมชนเข้าถึงข้อมูล → เตรียมพร้อมและประสานงานได้ดีขึ้น → ลดความสูญเสียและเพิ่มความสามารถรับมือภัยพิบัติ



ขอบเขตของโครงการ

ตัวชี้วัดผลผลิต / ขอบเขตผู้เกี่ยวข้อง

ข้อมูล

งบประมาณสนับสนุนจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่

1,980,000 บาท

ครัวเรือนในพื้นที่เสี่ยงภัยที่เอกสารระบุเป็นผู้ได้รับประโยชน์

77,652 ครัวเรือน

หน่วยงานภาครัฐและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

20 หน่วยงาน

เครือข่ายความร่วมมือภายนอก

6 หน่วยงาน

หลักเตือนระดับน้ำท่วมที่ซ่อมบำรุงและปรับปรุง

120 หลัก

เครื่องมือสำคัญ

Watercenter และ CM Water Forecast

จำนวนครัวเรือนในพื้นที่ครอบคลุมควรอ่านแยกจากจำนวนครัวเรือนที่ยืนยันว่าได้รับข้อมูลและนำไปใช้จริง ซึ่งเป็นประเด็นสำคัญสำหรับการติดตามผลต่อไป



03 | WHO CHANGED & WHAT MATTERS

ข้อมูลชุดเดียวกันต้องสร้างประโยชน์ให้คนที่มีความต้องการต่างกัน

สำหรับประชาชน ข้อมูลมีความหมายเมื่อช่วยให้เตรียมตัวได้ทัน สำหรับหน่วยงาน ข้อมูลมีคุณค่าเมื่อช่วยวางแผนและประสานความช่วยเหลือ ส่วนศูนย์วิชาการฯ ต้องเรียนรู้ว่าเครื่องมือที่พัฒนาขึ้นตอบโจทย์ผู้ใช้ได้เพียงใด

กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย

สิ่งที่เอกสารสะท้อน / ประเด็นสำคัญ

ประชาชนและชุมชนในพื้นที่เสี่ยงภัย

มีข้อมูลประกอบการเตรียมตัวและขนย้ายทรัพย์สิน เพื่อลดความเสียหาย

ผู้ป่วยติดเตียงและผู้สูงอายุ

ได้รับประโยชน์จากการเตรียมการและประสานอพยพตามที่เอกสารรายงาน

หน่วยงานรัฐและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

ใช้ข้อมูลร่วมกันวางแผนเผชิญเหตุ ลดความซ้ำซ้อน และสนับสนุนการตัดสินใจ

เจ้าหน้าที่และศูนย์บัญชาการ

มีเครื่องมือประกอบการปฏิบัติงานและประสานงานในภาวะวิกฤต

ศูนย์วิชาการฯ และมหาวิทยาลัยเชียงใหม่

เชื่อมงานวิจัย เครื่องมือ และความเชี่ยวชาญกับความต้องการของพื้นที่

ความร่วมมือจึงต้องเชื่อมทั้ง ผู้พัฒนาข้อมูล ผู้ตัดสินใจ ผู้สื่อสาร และผู้รับข้อมูลในชุมชน เพื่อให้การพยากรณ์นำไปสู่การปฏิบัติที่เหมาะสม โดยเฉพาะการช่วยเหลือกลุ่มที่ต้องใช้เวลาและทรัพยากรในการอพยพมากกว่ากลุ่มอื่น



04 | IMPACT EVIDENCE & RESULTS

ผลประเมินสะท้อนคุณค่าด้านการลดความสูญเสียเป็นหลัก

เอกสารสรุปผลประเมินระบุ มูลค่าผลลัพธ์รวม 8,279,078.06 บาท หรือประมาณ 8.28 ล้านบาท และอัตราผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน SROI 3.24 เท่า โดยมีกรณีต่ำสุด 2.72 เท่า และกรณีสูงสุด 3.77 เท่า ตามสมมติฐานที่ใช้ในการประเมิน

ตัวชี้วัด

ผลที่เอกสารรายงาน

มูลค่าผลลัพธ์รวม

8.28 ล้านบาท

SROI กรณีฐาน

3.24 เท่า

SROI กรณีต่ำสุด–สูงสุด

2.72–3.77 เท่า

ผู้ป่วยติดเตียงและผู้สูงอายุที่อพยพทันเวลา

33 ราย

หลักเตือนระดับน้ำท่วมที่ปรับปรุง

120 หลัก

ปริมาณขยะและซากความเสียหายที่เอกสารใช้สะท้อนการประหยัดภาระจัดการ

21,000 ตัน

ฐานเงินลงทุนยังต้องตรวจสอบ: งบประมาณโครงการที่ระบุคือ 1.98 ล้านบาท แต่เมื่อนำมูลค่าผลลัพธ์ 8.28 ล้านบาทหารด้วยงบประมาณดังกล่าว จะได้ประมาณ 4.18 เท่า ซึ่งต่างจาก SROI 3.24 เท่าที่รายงาน จึงต้องตรวจสอบ Value Map และฐานปัจจัยนำเข้าก่อนยืนยันความสัมพันธ์ระหว่างตัวเลขทั้งสาม

Impact Dimension Ranking

มิติผลลัพธ์

สัดส่วนมูลค่าที่ประเมินได้

เศรษฐกิจ

88.17%

สังคม

7.34%

นวัตกรรม

4.17%

คุณภาพชีวิต

0.32%

รวม

100.00%

มูลค่าที่ประเมินได้กระจุกตัวในมิติเศรษฐกิจ สอดคล้องกับผลด้านความเสียหายที่ลดลงและต้นทุนการจัดการสถานการณ์ ขณะที่คุณค่าเรื่องความมั่นใจ ความพร้อม และการช่วยเหลือกลุ่มเปราะบางต้องอ่านร่วมกับหลักฐานเชิงคุณภาพ

เอกสารระบุว่าข้อมูลส่วนใหญ่มาจากผู้ดำเนินงานและหน่วยงานภาครัฐ จึงควรเพิ่มการทวนสอบกับครัวเรือนและชุมชน รวมถึงตรวจสอบวิธีประมาณปริมาณขยะ 21,000 ตัน และส่วนของผลลัพธ์ที่เกิดจากโครงการร่วมกับหน่วยงานอื่น



05 | STORIES BEHIND THE IMPACT

จากข้อมูลระดับน้ำ สู่เวลาในการเตรียมตัวของคนในพื้นที่

เรื่องราวสำคัญของโครงการอยู่ที่การเชื่อมข้อมูลกับการกระทำ เช่น การเตรียมขนย้ายทรัพย์สิน การประสานยานพาหนะ และการช่วยเหลือผู้ที่อพยพด้วยตนเองได้ยาก เส้นทางเหล่านี้ช่วยอธิบายว่าฐานข้อมูลและระบบพยากรณ์สร้างคุณค่าอย่างไร

Story lens

สิ่งที่เส้นทางการเปลี่ยนแปลงสะท้อน

Before

หน่วยงานและชุมชนต้องเตรียมรับสถานการณ์ภายใต้ข้อมูลที่กระจายตัวและเวลาจำกัด

Intervention

เชื่อมข้อมูลผ่าน Watercenter ระบบพยากรณ์ สถานีตรวจวัด และเครือข่ายพื้นที่

Change

เอกสารรายงานการขนย้ายทรัพย์สิน การใช้ข้อมูลร่วมกัน และการอพยพกลุ่มเปราะบางทันเวลา

Meaning

ข้อมูลช่วยเพิ่มโอกาสเตรียมพร้อมและลดความสูญเสีย

Next

ตรวจสอบว่าผู้ใช้ได้รับข้อมูลเมื่อใด เข้าใจอย่างไร และนำไปตัดสินใจอะไร

กรณีผู้ป่วยติดเตียงและผู้สูงอายุ 33 รายที่เอกสารระบุว่าอพยพทันเวลา เป็นประเด็นที่ควรขยายเรื่องราวให้เห็นบทบาทของข้อมูล ผู้ประสานงาน และเครือข่ายช่วยเหลือ พร้อมรับฟังประสบการณ์ของครอบครัวและเจ้าหน้าที่โดยตรง



06 | IMPACT INSIGHTS & WAY FORWARD

จากการพัฒนาเครื่องมือ สู่ระบบที่ผู้ใช้เชื่อมั่นและตอบสนองได้

บทเรียนสำคัญคือ ระบบข้อมูลจะสร้างคุณค่าได้เมื่อเชื่อมกับการสื่อสารและการปฏิบัติในพื้นที่ ความแม่นยำ ความพร้อมใช้งาน และความเข้าใจของผู้รับข้อมูลจึงต้องพัฒนาไปพร้อมกัน เอกสารยังระบุความเสี่ยงจากการแจ้งเตือนเกินสถานการณ์จริง ซึ่งอาจกระทบความเชื่อมั่นและต้องนำมาปรับปรุงระบบ

Impact Learning Takeaways

Learning lens

บทเรียนสำหรับ Watercenter CMU

WHAT WORKS

เชื่อมศูนย์วิชาการ ฐานข้อมูล ระบบพยากรณ์ และเครือข่ายปฏิบัติงาน

WHAT MATTERS

เวลาที่ประชาชนใช้เตรียมตัว การประสานความช่วยเหลือ และการลดความสูญเสีย

WHAT NEEDS TO CHANGE

เพิ่มข้อมูลจากชุมชน ทวนสอบผลลัพธ์ ปรับความไวของระบบ และพัฒนาการสื่อสาร

WHAT CAN SCALE

ถ่ายทอดกระบวนการเชื่อมข้อมูลกับการตัดสินใจ โดยปรับตามลุ่มน้ำและความพร้อมของพื้นที่

แนวทางต่อยอดที่เอกสารเสนอ ได้แก่ การพัฒนาบริการเชื่อมข้อมูลผ่าน API การให้คำปรึกษาด้านบริหารจัดการน้ำ และการเชื่อมโยงกับคลังข้อมูลน้ำระดับประเทศ ทั้งหมดเป็นทิศทางที่ต้องพัฒนาความพร้อมด้านข้อมูล การดูแลระบบ และบทบาทของภาคีร่วมกัน

โอกาสสร้าง Impact Partnership ได้แก่ ความร่วมมือกับหน่วยงานด้านทรัพยากรน้ำและป้องกันภัย องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ชุมชน และภาคเอกชน เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูล ทดลองใช้เครื่องมือ และสนับสนุนการติดตามผล

การขยายผลควรพิจารณาทั้งความครอบคลุมของข้อมูล ความน่าเชื่อถือของการพยากรณ์ และความสามารถในการตอบสนองของผู้ใช้ เพื่อให้ระบบที่เติบโตขึ้นช่วยเพิ่มความพร้อมของพื้นที่ได้จริง



FROM WATER DATA TO INFORMED ACTION.FROM EARLY WARNING TO COMMUNITY PREPAREDNESS AND RESILIENCE.


หมายเหตุ: ไม่นำข้อความเรื่องเด็กปฐมวัย กิจกรรมคาร์บอนต่ำ และชีวมวลที่ปะปนในต้นฉบับมาใช้; SROI และมูลค่าผลลัพธ์นำเสนอตามเอกสาร โดยฐานเงินลงทุนยังไม่สอดคล้องกันและต้องตรวจสอบเพิ่มเติม; จำนวนครัวเรือนในขอบเขตโครงการยังไม่ยืนยันการใช้ประโยชน์จริงทุกครัวเรือน

แหล่งข้อมูล: เอกสารสรุปโครงการ “กิจกรรมเชิงรุกของศูนย์วิชาการสนับสนุนด้านการบริหารจัดการน้ำ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่” ที่แนบมา



ความคิดเห็น


bottom of page