โครงการโมเดลการจัดการเรียนรู้ "พิซซ่าเตาอบดิน" เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจชุมชน

พื้นที่ดำเนินการ : กลุ่มวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวเชิงเกษตรสร้างสรรค์ (ในสวนศรี) ตำบล และอำเภอ ตามที่ระบุในพื้นที่ดำเนินงาน ณ จังหวัดพัทลุง
พิซซ่าเตาอบดิน “ในสวนศรี” | จากผักพื้นบ้าน สู่ประสบการณ์เรียนรู้ที่สร้างรายได้ให้ชุมชน
SOCIAL VALUE IMPACT LEARNING CASE • THAKSIN UNIVERSITY • SOCIAL INNOVATION VILLAGE
การท่องเที่ยวชุมชนสร้างคุณค่าได้เมื่อทรัพยากรและความรู้ในพื้นที่ถูกพัฒนาเป็นประสบการณ์ที่ผู้มาเยือนมีส่วนร่วม โครงการโมเดลการจัดการเรียนรู้ “พิซซ่าเตาอบดิน” ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวเชิงเกษตรสร้างสรรค์ “ในสวนศรี” จังหวัดพัทลุง ใช้กิจกรรมอาหารเชื่อมการเรียนรู้ผักพื้นบ้าน การเกษตร และการบริการท่องเที่ยวเข้าด้วยกัน
ผลประเมินรายงาน SROI 4.81 เท่า โดยมูลค่าผลกระทบส่วนใหญ่อยู่ในมิติเศรษฐกิจและการเงิน และกระจุกตัวในกลุ่มผู้ได้รับประโยชน์หลักของชุมชน กรณีศึกษานี้จึงชวนเรียนรู้ว่า กิจกรรมสร้างสรรค์จะต่อยอดเป็นรายได้และความเข้มแข็งของชุมชนได้อย่างไร และต้องพัฒนาระบบใดเพื่อรองรับการเติบโตอย่างต่อเนื่อง
01 | THE ISSUE & WHY IT MATTERS
เมื่อชุมชนมีทรัพยากร แต่ยังต้องพัฒนาให้เป็นประสบการณ์ที่เข้าถึงตลาด
กลุ่มวิสาหกิจชุมชน “ในสวนศรี” มีฐานการรวมกลุ่มและองค์ความรู้เกี่ยวกับผักพื้นบ้าน แต่การพัฒนาการท่องเที่ยวต้องอาศัยมากกว่าการมีผลผลิตหรือพื้นที่เกษตร ทั้งกิจกรรมที่ดึงดูดผู้มาเยือน เส้นทางเรียนรู้ การบริการ และระบบบริหารจัดการที่ชัดเจน
เอกสารระบุข้อจำกัดด้านมาตรฐานสถานที่ผลิต การจัดเส้นทางท่องเที่ยว ระบบติดตามการปลูกผัก และการแข่งขันจากแหล่งเรียนรู้ที่เพิ่มขึ้น โครงการจึงนำกิจกรรมพิซซ่าเตาอบดินมาเชื่อมกับผักพื้นบ้าน เพื่อสร้างจุดขายและเพิ่มช่องทางใช้ประโยชน์จากทรัพยากรของชุมชน
ข้อจำกัดที่ต้องข้าม | การเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้าง |
ขาดกิจกรรมและเส้นทางเรียนรู้ที่เป็นระบบ | ประสบการณ์ท่องเที่ยวที่เชื่อมการเกษตร อาหาร และการลงมือทำ |
สถานที่ผลิตยังขาดการรับรองมาตรฐาน | ความพร้อมด้านสถานที่และกระบวนการผลิตเพื่อรองรับการเติบโต |
ระบบติดตามการปลูกผักและการบริหารกลุ่มยังไม่ชัดเจน | ข้อมูลผลผลิตและบทบาทสมาชิกที่สนับสนุนการดำเนินงานต่อเนื่อง |
การแข่งขันด้านการท่องเที่ยวสูงขึ้น | จุดขายที่ใช้ความรู้ผักพื้นบ้านและการมีส่วนร่วมของชุมชน |
ความสำคัญของโครงการจึงอยู่ที่การเปลี่ยนองค์ความรู้และผลผลิตในพื้นที่ให้เป็นกิจกรรมที่สร้างรายได้ พร้อมรักษาคุณค่าของผักพื้นบ้านและส่งเสริมการลดใช้สารเคมี
02 | THE APPROACH & IMPACT MODEL
Learn → Create → Experience → Earn
สมมติฐานของโมเดลคือ หากสมาชิกมีทักษะและสามารถเชื่อมผักพื้นบ้านเข้ากับกิจกรรมอาหารที่นักท่องเที่ยวมีส่วนร่วมได้ จะเกิดโอกาสเพิ่มมูลค่าผลผลิต พัฒนาบริการ และกระจายรายได้สู่ผู้เกี่ยวข้องในชุมชน
Intervention | Change mechanism: เหตุใดจึงสำคัญ |
พัฒนาโมเดลการเรียนรู้พิซซ่าเตาอบดิน | ใช้กิจกรรมอาหารเป็นจุดเชื่อมให้นักท่องเที่ยวเรียนรู้และมีส่วนร่วมกับทรัพยากรในพื้นที่ |
ถ่ายทอดความรู้ด้านผักพื้นบ้านและการปลูกแบบอินทรีย์ | เสริมทักษะสมาชิกและเชื่อมการผลิตทางการเกษตรกับกิจกรรมท่องเที่ยว |
จัดทำสื่อการเรียนรู้ | ถ่ายทอดความรู้ผ่านโบรชัวร์ QR Code และป้ายความรู้ ให้ผู้มาเยือนเข้าถึงข้อมูลได้ง่ายขึ้น |
รับฟังผู้เกี่ยวข้องและพัฒนาบริการต่อยอด | ใช้ข้อมูลปรับปรุงกิจกรรม พร้อมพิจารณาโอกาสด้านผลิตภัณฑ์และช่องทางตลาด |
เส้นทางการเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้างคือ ความรู้และทักษะ → กิจกรรมกับบริการใหม่ → รายได้จากการท่องเที่ยวและผลผลิต → ผลลัพธ์ต่อเศรษฐกิจครัวเรือน ความสัมพันธ์ และความภาคภูมิใจของชุมชน
การเปลี่ยนแปลงด้านการลดใช้สารเคมีเป็นอีกเส้นทางหนึ่งที่ต้องติดตามควบคู่กัน โดยแยกให้ชัดระหว่างการเพิ่มพื้นที่ปลูก การลดค่าใช้จ่ายสารเคมี และการได้รับการรับรองมาตรฐานการผลิต
ขอบเขตการดำเนินงาน
รายการ | ข้อมูล |
พื้นที่ดำเนินงาน | กลุ่มวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวเชิงเกษตรสร้างสรรค์ “ในสวนศรี” จังหวัดพัทลุง |
หน่วยงานดำเนินงานหลัก | มหาวิทยาลัยทักษิณและนักวิจัย |
ผู้ให้ทุนที่เอกสารระบุ | สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (NIA) |
ปัจจัยนำเข้ารวมในการประเมิน | 2,615,950 บาท |
กลุ่มผู้ได้รับประโยชน์หลัก | วิสาหกิจชุมชน คณะกรรมการ สมาชิก และเกษตรกรในพื้นที่ |
ผลผลิตสำคัญ | โมเดลการเรียนรู้พิซซ่าเตาอบดิน และสื่อผักพื้นบ้าน 3 รายการ |
การเปลี่ยนแปลงพื้นที่ปลูกที่รายงาน | เพิ่มเฉลี่ย 1 ไร่ในระดับวิสาหกิจ และ 0.5 ไร่ต่อครัวเรือนสมาชิก |
เอกสารยังไม่ระบุชื่อตำบล อำเภอ จำนวนสมาชิก และจำนวนเกษตรกรที่ครอบคลุมการประเมิน จึงยังไม่สามารถสรุปขนาดผู้ได้รับประโยชน์ทั้งหมดได้
03 | WHO CHANGED & WHAT MATTERS
รายได้ของกลุ่ม โอกาสของสมาชิก และความสัมพันธ์กับมหาวิทยาลัย
ผลลัพธ์ของโครงการเกิดกับผู้เกี่ยวข้องหลายระดับ ทั้งตัววิสาหกิจ สมาชิกและเกษตรกร ตลอดจนผู้สนับสนุนและนักวิจัย การอ่านข้อมูลจึงต้องรักษาความแตกต่างระหว่างรายได้ขององค์กรกับรายได้ของบุคคลหรือครัวเรือน
กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย | สิ่งที่เอกสารสะท้อน / ประเด็นสำคัญ |
วิสาหกิจชุมชน | รายได้เพิ่มจากกิจกรรมเฉลี่ย 186,267 บาทต่อเดือน พื้นที่ปลูกเพิ่มเฉลี่ย 1 ไร่ และค่าใช้จ่ายสารเคมีลดลงเฉลี่ย 37,500 บาทต่อปี |
คณะกรรมการ สมาชิก และเกษตรกร | รายได้เพิ่มจากการท่องเที่ยวและขายผลผลิตเฉลี่ย 40,800 บาทต่อเดือน โดยยังไม่ชัดว่าเป็นค่าเฉลี่ยต่อรายหรือต่อกลุ่ม |
ครัวเรือนสมาชิก | พื้นที่ปลูกเพิ่มเฉลี่ย 0.5 ไร่ต่อครัวเรือน และค่าใช้จ่ายสารเคมีลดลงเฉลี่ย 23,143 บาทต่อปีต่อครัวเรือน |
สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ | การนำข้อมูลผลลัพธ์ไปเรียนรู้และพัฒนาแนวทางสนับสนุนนวัตกรรมเพื่อสังคม |
มหาวิทยาลัยทักษิณและนักวิจัย | ความสัมพันธ์กับชุมชน ความภาคภูมิใจในการทำงาน และงบประมาณวิจัยต่อยอดที่รายงาน 70,000 บาท |
ตัวเลขรายได้ของวิสาหกิจและสมาชิกอาจมีความเชื่อมโยงกัน จึงไม่ควรนำมาบวกรวมก่อนตรวจสอบเส้นทางรายได้และการนับซ้ำ อีกทั้งรายได้เพิ่มยังต้องพิจารณาร่วมกับต้นทุน เพื่อให้เห็นประโยชน์สุทธิที่เกิดขึ้นจริง
เอกสารยังกล่าวถึงความภาคภูมิใจในการถ่ายทอดความรู้ผักพื้นบ้านร้อยละ 18 และทักษะเกษตรอินทรีย์ร้อยละ 41 แต่ไม่แสดงนิยามตัวชี้วัดหรือฐานเปรียบเทียบ จึงควรอ่านเป็นข้อมูลที่ต้องขยายรายละเอียดก่อนตีความระดับการเปลี่ยนแปลง
04 | IMPACT EVIDENCE & RESULTS
คุณค่าที่ประเมินได้มีน้ำหนักสูงในมิติเศรษฐกิจ และอยู่กับกลุ่มชุมชนเป็นหลัก
ตัวชี้วัด | ผลที่เอกสารรายงาน |
ปัจจัยนำเข้ารวม — Total Input | 2,615,950.00 บาท |
มูลค่าผลกระทบรวม — Total Impact | 12,590,483.65 บาท |
อัตราผลตอบแทนทางสังคม — SROI | 4.81 เท่า |
ผลประเมินหมายถึง ปัจจัยนำเข้าทุก 1 บาทสัมพันธ์กับมูลค่าผลกระทบทางสังคมที่ประเมินได้ประมาณ 4.81 บาท ภายใต้ขอบเขตและสมมติฐานของการประเมิน มูลค่านี้รวมคุณค่าหลายประเภท จึงไม่ใช่เงินสดหรือกำไรที่ผู้ได้รับประโยชน์ได้รับทั้งหมด
Impact Dimension Ranking
มิติผลลัพธ์ | สัดส่วน | มูลค่าประมาณ |
เศรษฐกิจ / การเงิน | 83.82% | 10.55 ล้านบาท |
สิ่งแวดล้อม | 5.78% | 0.73 ล้านบาท |
สังคม / ความสัมพันธ์ | 5.51% | 0.70 ล้านบาท |
ทักษะ / นวัตกรรม | 4.25% | 0.53 ล้านบาท |
สุขภาวะกายและใจ | 0.64% | 0.08 ล้านบาท |
รวม | 100.00% | 12.59 ล้านบาท |
มิติเศรษฐกิจและการเงินมีน้ำหนักสูงที่สุด สอดคล้องกับผลด้านรายได้จากกิจกรรมและผลผลิตที่เอกสารรายงาน ส่วนมิติสิ่งแวดล้อมสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ปลูกและการใช้สารเคมี อย่างไรก็ตาม สัดส่วนมูลค่าไม่ได้บอกระดับความสำคัญของทุกผลลัพธ์ต่อผู้เกี่ยวข้องได้ครบถ้วน
การกระจายมูลค่าตามผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย
กลุ่ม | มูลค่าประมาณตามเอกสาร | สัดส่วน |
S1 ผู้ได้รับประโยชน์หลักในชุมชน | 12.00 ล้านบาท | 95.40% |
S2 ผู้ให้ทุนสนับสนุน | 0.17 ล้านบาท | 1.30% |
S3 มหาวิทยาลัยทักษิณและนักวิจัย | 0.42 ล้านบาท | 3.30% |
ตัวเลขมูลค่าและสัดส่วนข้างต้นเป็นค่าปัดเศษตามเอกสาร การจำแนกตามมิติและตามกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเป็นสองมุมมองของผลรวมเดียวกัน จึงไม่นำมาบวกเพิ่ม
บทสรุปยังไม่ระบุช่วงเวลาประเมิน รายละเอียดตัวแทนมูลค่าทางการเงิน การปรับผลที่อาจเกิดขึ้นอยู่แล้วหรือเกิดจากผู้ร่วมดำเนินงานอื่น และสัดส่วนผลที่เกิดขึ้นจริงเทียบกับผลคาดการณ์ ข้อมูลเหล่านี้จำเป็นต่อการอ่าน SROI ให้ครบถ้วน
05 | STORIES BEHIND THE IMPACT
เมื่อกิจกรรมอาหารช่วยเปิดพื้นที่ให้ชุมชนถ่ายทอดความรู้ของตนเอง
เรื่องราวของโครงการเชื่อมจากการมีผลผลิตและความรู้ผักพื้นบ้าน ไปสู่การจัดกิจกรรมที่นักท่องเที่ยวเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ พิซซ่าเตาอบดินจึงเป็นช่องทางให้สมาชิกใช้ทักษะด้านการเกษตร อาหาร และการบริการร่วมกัน
Story lens | สิ่งที่เรื่องราวสะท้อน |
Before | ชุมชนยังขาดจุดขายและเส้นทางกิจกรรมเรียนรู้ที่เป็นระบบ |
Intervention | พัฒนาโมเดลพิซซ่าเตาอบดิน ถ่ายทอดความรู้ และจัดทำสื่อผักพื้นบ้าน |
Change | เอกสารรายงานรายได้ที่เพิ่มขึ้น พื้นที่ปลูกที่ขยาย และค่าใช้จ่ายสารเคมีที่ลดลง |
Meaning | ความรู้ท้องถิ่นมีบทบาทในการสร้างอาชีพ และสมาชิกมีโอกาสถ่ายทอดสิ่งที่ตนเองเชี่ยวชาญ |
Next | พัฒนามาตรฐาน การตลาด ผลิตภัณฑ์ซื้อกลับ และติดตามประโยชน์สุทธิของสมาชิก |
เอกสารยังไม่มีเรื่องเล่ารายบุคคลหรือข้อมูลก่อนและหลังอย่างละเอียด การติดตามสมาชิกหรือเกษตรกรบางรายจึงจะช่วยอธิบายได้ชัดขึ้นว่า รายได้ใหม่เกิดจากกิจกรรมใด มีภาระงานและต้นทุนเพิ่มเท่าไร และประโยชน์กระจายระหว่างสมาชิกอย่างไร
การพัฒนาผลิตภัณฑ์ซื้อกลับบ้านและเส้นทางท่องเที่ยวเชื่อมโยงเป็นโอกาสต่อยอดที่เสนอไว้ ยังต้องพิจารณาความพร้อมด้านการผลิต มาตรฐาน และความต้องการของตลาดก่อนขยายผล
06 | IMPACT INSIGHTS & WAY FORWARD
จากกิจกรรมที่ดึงดูดผู้มาเยือน สู่ระบบท่องเที่ยวที่ชุมชนบริหารต่อได้
บทเรียนสำคัญคือ การใช้ความรู้และทรัพยากรเดิมของชุมชนร่วมกับกิจกรรมที่เข้าถึงง่าย สามารถเปิดโอกาสสร้างบริการและรายได้ใหม่ได้ ขณะเดียวกัน ความต่อเนื่องของผลลัพธ์ต้องอาศัยระบบบริหารกลุ่ม ข้อมูลการผลิต และความพร้อมในการรองรับผู้มาเยือน
Impact Learning Takeaways
Learning lens | บทเรียนสำหรับโครงการ |
WHAT WORKS | การใช้ฐานการรวมกลุ่มเดิม เชื่อมผักพื้นบ้านกับกิจกรรมอาหารและการเรียนรู้ |
WHAT MATTERS | รายได้สุทธิและการกระจายประโยชน์ ควบคู่กับการรักษาความรู้ท้องถิ่นและลดใช้สารเคมี |
WHAT NEEDS TO CHANGE | พัฒนามาตรฐานสถานที่ผลิต ระบบติดตามการปลูก บทบาทสมาชิก และการจัดกิจกรรมท่องเที่ยว |
WHAT CAN SCALE | หลักการเชื่อมผลผลิตท้องถิ่นกับประสบการณ์เรียนรู้ โดยปรับตามทรัพยากรและศักยภาพแต่ละชุมชน |
การติดตามระยะต่อไปควรเชื่อมจำนวนผู้มาเยือนและยอดขายเข้ากับต้นทุน รายได้สุทธิ การแบ่งผลประโยชน์ และความต่อเนื่องตามฤดูกาล พร้อมเก็บข้อมูลพื้นที่ปลูกและการใช้สารเคมีให้ตรวจสอบได้ เพื่อยืนยันว่าการเติบโตทางการท่องเที่ยวสร้างประโยชน์กับสมาชิกและพื้นที่อย่างไร
ความร่วมมือระหว่างวิสาหกิจชุมชน มหาวิทยาลัยทักษิณ NIA และภาคีตลาด ควรสนับสนุนทั้งการพัฒนาบริการและความสามารถบริหารงานของกลุ่ม การขยายผลจึงควรถ่ายทอดกระบวนการเชื่อมความรู้ อาหาร และการมีส่วนร่วม พร้อมเงื่อนไขที่ทำให้ชุมชนดูแลกิจกรรมต่อได้
FROM LOCAL FOOD KNOWLEDGE TO SHARED LEARNING AND LIVELIHOODS.FROM MEASURING IMPACT TO LEARNING, MANAGING AND SCALING WHAT MATTERS.
แหล่งข้อมูล: บทสรุปโครงการโมเดลการจัดการเรียนรู้ “พิซซ่าเตาอบดิน”




ความคิดเห็น