top of page

โครงการโมเดลการจัดการเรียนรู้ "พิซซ่าเตาอบดิน" เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจชุมชน

31 ต.ค.
ยาว 2 นาที

พื้นที่ดำเนินการ : กลุ่มวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวเชิงเกษตรสร้างสรรค์ (ในสวนศรี) ตำบล และอำเภอ ตามที่ระบุในพื้นที่ดำเนินงาน ณ จังหวัดพัทลุง


พิซซ่าเตาอบดิน “ในสวนศรี” | จากผักพื้นบ้าน สู่ประสบการณ์เรียนรู้ที่สร้างรายได้ให้ชุมชน


SOCIAL VALUE IMPACT LEARNING CASE • THAKSIN UNIVERSITY • SOCIAL INNOVATION VILLAGE

การท่องเที่ยวชุมชนสร้างคุณค่าได้เมื่อทรัพยากรและความรู้ในพื้นที่ถูกพัฒนาเป็นประสบการณ์ที่ผู้มาเยือนมีส่วนร่วม โครงการโมเดลการจัดการเรียนรู้ “พิซซ่าเตาอบดิน” ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวเชิงเกษตรสร้างสรรค์ “ในสวนศรี” จังหวัดพัทลุง ใช้กิจกรรมอาหารเชื่อมการเรียนรู้ผักพื้นบ้าน การเกษตร และการบริการท่องเที่ยวเข้าด้วยกัน

ผลประเมินรายงาน SROI 4.81 เท่า โดยมูลค่าผลกระทบส่วนใหญ่อยู่ในมิติเศรษฐกิจและการเงิน และกระจุกตัวในกลุ่มผู้ได้รับประโยชน์หลักของชุมชน กรณีศึกษานี้จึงชวนเรียนรู้ว่า กิจกรรมสร้างสรรค์จะต่อยอดเป็นรายได้และความเข้มแข็งของชุมชนได้อย่างไร และต้องพัฒนาระบบใดเพื่อรองรับการเติบโตอย่างต่อเนื่อง


01 | THE ISSUE & WHY IT MATTERS

เมื่อชุมชนมีทรัพยากร แต่ยังต้องพัฒนาให้เป็นประสบการณ์ที่เข้าถึงตลาด

กลุ่มวิสาหกิจชุมชน “ในสวนศรี” มีฐานการรวมกลุ่มและองค์ความรู้เกี่ยวกับผักพื้นบ้าน แต่การพัฒนาการท่องเที่ยวต้องอาศัยมากกว่าการมีผลผลิตหรือพื้นที่เกษตร ทั้งกิจกรรมที่ดึงดูดผู้มาเยือน เส้นทางเรียนรู้ การบริการ และระบบบริหารจัดการที่ชัดเจน

เอกสารระบุข้อจำกัดด้านมาตรฐานสถานที่ผลิต การจัดเส้นทางท่องเที่ยว ระบบติดตามการปลูกผัก และการแข่งขันจากแหล่งเรียนรู้ที่เพิ่มขึ้น โครงการจึงนำกิจกรรมพิซซ่าเตาอบดินมาเชื่อมกับผักพื้นบ้าน เพื่อสร้างจุดขายและเพิ่มช่องทางใช้ประโยชน์จากทรัพยากรของชุมชน

ข้อจำกัดที่ต้องข้าม

การเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้าง

ขาดกิจกรรมและเส้นทางเรียนรู้ที่เป็นระบบ

ประสบการณ์ท่องเที่ยวที่เชื่อมการเกษตร อาหาร และการลงมือทำ

สถานที่ผลิตยังขาดการรับรองมาตรฐาน

ความพร้อมด้านสถานที่และกระบวนการผลิตเพื่อรองรับการเติบโต

ระบบติดตามการปลูกผักและการบริหารกลุ่มยังไม่ชัดเจน

ข้อมูลผลผลิตและบทบาทสมาชิกที่สนับสนุนการดำเนินงานต่อเนื่อง

การแข่งขันด้านการท่องเที่ยวสูงขึ้น

จุดขายที่ใช้ความรู้ผักพื้นบ้านและการมีส่วนร่วมของชุมชน

ความสำคัญของโครงการจึงอยู่ที่การเปลี่ยนองค์ความรู้และผลผลิตในพื้นที่ให้เป็นกิจกรรมที่สร้างรายได้ พร้อมรักษาคุณค่าของผักพื้นบ้านและส่งเสริมการลดใช้สารเคมี



02 | THE APPROACH & IMPACT MODEL

Learn → Create → Experience → Earn

สมมติฐานของโมเดลคือ หากสมาชิกมีทักษะและสามารถเชื่อมผักพื้นบ้านเข้ากับกิจกรรมอาหารที่นักท่องเที่ยวมีส่วนร่วมได้ จะเกิดโอกาสเพิ่มมูลค่าผลผลิต พัฒนาบริการ และกระจายรายได้สู่ผู้เกี่ยวข้องในชุมชน

Intervention

Change mechanism: เหตุใดจึงสำคัญ

พัฒนาโมเดลการเรียนรู้พิซซ่าเตาอบดิน

ใช้กิจกรรมอาหารเป็นจุดเชื่อมให้นักท่องเที่ยวเรียนรู้และมีส่วนร่วมกับทรัพยากรในพื้นที่

ถ่ายทอดความรู้ด้านผักพื้นบ้านและการปลูกแบบอินทรีย์

เสริมทักษะสมาชิกและเชื่อมการผลิตทางการเกษตรกับกิจกรรมท่องเที่ยว

จัดทำสื่อการเรียนรู้

ถ่ายทอดความรู้ผ่านโบรชัวร์ QR Code และป้ายความรู้ ให้ผู้มาเยือนเข้าถึงข้อมูลได้ง่ายขึ้น

รับฟังผู้เกี่ยวข้องและพัฒนาบริการต่อยอด

ใช้ข้อมูลปรับปรุงกิจกรรม พร้อมพิจารณาโอกาสด้านผลิตภัณฑ์และช่องทางตลาด

เส้นทางการเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้างคือ ความรู้และทักษะ → กิจกรรมกับบริการใหม่ → รายได้จากการท่องเที่ยวและผลผลิต → ผลลัพธ์ต่อเศรษฐกิจครัวเรือน ความสัมพันธ์ และความภาคภูมิใจของชุมชน

การเปลี่ยนแปลงด้านการลดใช้สารเคมีเป็นอีกเส้นทางหนึ่งที่ต้องติดตามควบคู่กัน โดยแยกให้ชัดระหว่างการเพิ่มพื้นที่ปลูก การลดค่าใช้จ่ายสารเคมี และการได้รับการรับรองมาตรฐานการผลิต

ขอบเขตการดำเนินงาน

รายการ

ข้อมูล

พื้นที่ดำเนินงาน

กลุ่มวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวเชิงเกษตรสร้างสรรค์ “ในสวนศรี” จังหวัดพัทลุง

หน่วยงานดำเนินงานหลัก

มหาวิทยาลัยทักษิณและนักวิจัย

ผู้ให้ทุนที่เอกสารระบุ

สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (NIA)

ปัจจัยนำเข้ารวมในการประเมิน

2,615,950 บาท

กลุ่มผู้ได้รับประโยชน์หลัก

วิสาหกิจชุมชน คณะกรรมการ สมาชิก และเกษตรกรในพื้นที่

ผลผลิตสำคัญ

โมเดลการเรียนรู้พิซซ่าเตาอบดิน และสื่อผักพื้นบ้าน 3 รายการ

การเปลี่ยนแปลงพื้นที่ปลูกที่รายงาน

เพิ่มเฉลี่ย 1 ไร่ในระดับวิสาหกิจ และ 0.5 ไร่ต่อครัวเรือนสมาชิก

เอกสารยังไม่ระบุชื่อตำบล อำเภอ จำนวนสมาชิก และจำนวนเกษตรกรที่ครอบคลุมการประเมิน จึงยังไม่สามารถสรุปขนาดผู้ได้รับประโยชน์ทั้งหมดได้



03 | WHO CHANGED & WHAT MATTERS

รายได้ของกลุ่ม โอกาสของสมาชิก และความสัมพันธ์กับมหาวิทยาลัย

ผลลัพธ์ของโครงการเกิดกับผู้เกี่ยวข้องหลายระดับ ทั้งตัววิสาหกิจ สมาชิกและเกษตรกร ตลอดจนผู้สนับสนุนและนักวิจัย การอ่านข้อมูลจึงต้องรักษาความแตกต่างระหว่างรายได้ขององค์กรกับรายได้ของบุคคลหรือครัวเรือน

กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย

สิ่งที่เอกสารสะท้อน / ประเด็นสำคัญ

วิสาหกิจชุมชน

รายได้เพิ่มจากกิจกรรมเฉลี่ย 186,267 บาทต่อเดือน พื้นที่ปลูกเพิ่มเฉลี่ย 1 ไร่ และค่าใช้จ่ายสารเคมีลดลงเฉลี่ย 37,500 บาทต่อปี

คณะกรรมการ สมาชิก และเกษตรกร

รายได้เพิ่มจากการท่องเที่ยวและขายผลผลิตเฉลี่ย 40,800 บาทต่อเดือน โดยยังไม่ชัดว่าเป็นค่าเฉลี่ยต่อรายหรือต่อกลุ่ม

ครัวเรือนสมาชิก

พื้นที่ปลูกเพิ่มเฉลี่ย 0.5 ไร่ต่อครัวเรือน และค่าใช้จ่ายสารเคมีลดลงเฉลี่ย 23,143 บาทต่อปีต่อครัวเรือน

สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ

การนำข้อมูลผลลัพธ์ไปเรียนรู้และพัฒนาแนวทางสนับสนุนนวัตกรรมเพื่อสังคม

มหาวิทยาลัยทักษิณและนักวิจัย

ความสัมพันธ์กับชุมชน ความภาคภูมิใจในการทำงาน และงบประมาณวิจัยต่อยอดที่รายงาน 70,000 บาท

ตัวเลขรายได้ของวิสาหกิจและสมาชิกอาจมีความเชื่อมโยงกัน จึงไม่ควรนำมาบวกรวมก่อนตรวจสอบเส้นทางรายได้และการนับซ้ำ อีกทั้งรายได้เพิ่มยังต้องพิจารณาร่วมกับต้นทุน เพื่อให้เห็นประโยชน์สุทธิที่เกิดขึ้นจริง

เอกสารยังกล่าวถึงความภาคภูมิใจในการถ่ายทอดความรู้ผักพื้นบ้านร้อยละ 18 และทักษะเกษตรอินทรีย์ร้อยละ 41 แต่ไม่แสดงนิยามตัวชี้วัดหรือฐานเปรียบเทียบ จึงควรอ่านเป็นข้อมูลที่ต้องขยายรายละเอียดก่อนตีความระดับการเปลี่ยนแปลง



04 | IMPACT EVIDENCE & RESULTS

คุณค่าที่ประเมินได้มีน้ำหนักสูงในมิติเศรษฐกิจ และอยู่กับกลุ่มชุมชนเป็นหลัก

ตัวชี้วัด

ผลที่เอกสารรายงาน

ปัจจัยนำเข้ารวม — Total Input

2,615,950.00 บาท

มูลค่าผลกระทบรวม — Total Impact

12,590,483.65 บาท

อัตราผลตอบแทนทางสังคม — SROI

4.81 เท่า

ผลประเมินหมายถึง ปัจจัยนำเข้าทุก 1 บาทสัมพันธ์กับมูลค่าผลกระทบทางสังคมที่ประเมินได้ประมาณ 4.81 บาท ภายใต้ขอบเขตและสมมติฐานของการประเมิน มูลค่านี้รวมคุณค่าหลายประเภท จึงไม่ใช่เงินสดหรือกำไรที่ผู้ได้รับประโยชน์ได้รับทั้งหมด

Impact Dimension Ranking

มิติผลลัพธ์

สัดส่วน

มูลค่าประมาณ

เศรษฐกิจ / การเงิน

83.82%

10.55 ล้านบาท

สิ่งแวดล้อม

5.78%

0.73 ล้านบาท

สังคม / ความสัมพันธ์

5.51%

0.70 ล้านบาท

ทักษะ / นวัตกรรม

4.25%

0.53 ล้านบาท

สุขภาวะกายและใจ

0.64%

0.08 ล้านบาท

รวม

100.00%

12.59 ล้านบาท

มิติเศรษฐกิจและการเงินมีน้ำหนักสูงที่สุด สอดคล้องกับผลด้านรายได้จากกิจกรรมและผลผลิตที่เอกสารรายงาน ส่วนมิติสิ่งแวดล้อมสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ปลูกและการใช้สารเคมี อย่างไรก็ตาม สัดส่วนมูลค่าไม่ได้บอกระดับความสำคัญของทุกผลลัพธ์ต่อผู้เกี่ยวข้องได้ครบถ้วน

การกระจายมูลค่าตามผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย

กลุ่ม

มูลค่าประมาณตามเอกสาร

สัดส่วน

S1 ผู้ได้รับประโยชน์หลักในชุมชน

12.00 ล้านบาท

95.40%

S2 ผู้ให้ทุนสนับสนุน

0.17 ล้านบาท

1.30%

S3 มหาวิทยาลัยทักษิณและนักวิจัย

0.42 ล้านบาท

3.30%

ตัวเลขมูลค่าและสัดส่วนข้างต้นเป็นค่าปัดเศษตามเอกสาร การจำแนกตามมิติและตามกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเป็นสองมุมมองของผลรวมเดียวกัน จึงไม่นำมาบวกเพิ่ม

บทสรุปยังไม่ระบุช่วงเวลาประเมิน รายละเอียดตัวแทนมูลค่าทางการเงิน การปรับผลที่อาจเกิดขึ้นอยู่แล้วหรือเกิดจากผู้ร่วมดำเนินงานอื่น และสัดส่วนผลที่เกิดขึ้นจริงเทียบกับผลคาดการณ์ ข้อมูลเหล่านี้จำเป็นต่อการอ่าน SROI ให้ครบถ้วน



05 | STORIES BEHIND THE IMPACT

เมื่อกิจกรรมอาหารช่วยเปิดพื้นที่ให้ชุมชนถ่ายทอดความรู้ของตนเอง

เรื่องราวของโครงการเชื่อมจากการมีผลผลิตและความรู้ผักพื้นบ้าน ไปสู่การจัดกิจกรรมที่นักท่องเที่ยวเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ พิซซ่าเตาอบดินจึงเป็นช่องทางให้สมาชิกใช้ทักษะด้านการเกษตร อาหาร และการบริการร่วมกัน

Story lens

สิ่งที่เรื่องราวสะท้อน

Before

ชุมชนยังขาดจุดขายและเส้นทางกิจกรรมเรียนรู้ที่เป็นระบบ

Intervention

พัฒนาโมเดลพิซซ่าเตาอบดิน ถ่ายทอดความรู้ และจัดทำสื่อผักพื้นบ้าน

Change

เอกสารรายงานรายได้ที่เพิ่มขึ้น พื้นที่ปลูกที่ขยาย และค่าใช้จ่ายสารเคมีที่ลดลง

Meaning

ความรู้ท้องถิ่นมีบทบาทในการสร้างอาชีพ และสมาชิกมีโอกาสถ่ายทอดสิ่งที่ตนเองเชี่ยวชาญ

Next

พัฒนามาตรฐาน การตลาด ผลิตภัณฑ์ซื้อกลับ และติดตามประโยชน์สุทธิของสมาชิก

เอกสารยังไม่มีเรื่องเล่ารายบุคคลหรือข้อมูลก่อนและหลังอย่างละเอียด การติดตามสมาชิกหรือเกษตรกรบางรายจึงจะช่วยอธิบายได้ชัดขึ้นว่า รายได้ใหม่เกิดจากกิจกรรมใด มีภาระงานและต้นทุนเพิ่มเท่าไร และประโยชน์กระจายระหว่างสมาชิกอย่างไร

การพัฒนาผลิตภัณฑ์ซื้อกลับบ้านและเส้นทางท่องเที่ยวเชื่อมโยงเป็นโอกาสต่อยอดที่เสนอไว้ ยังต้องพิจารณาความพร้อมด้านการผลิต มาตรฐาน และความต้องการของตลาดก่อนขยายผล



06 | IMPACT INSIGHTS & WAY FORWARD

จากกิจกรรมที่ดึงดูดผู้มาเยือน สู่ระบบท่องเที่ยวที่ชุมชนบริหารต่อได้

บทเรียนสำคัญคือ การใช้ความรู้และทรัพยากรเดิมของชุมชนร่วมกับกิจกรรมที่เข้าถึงง่าย สามารถเปิดโอกาสสร้างบริการและรายได้ใหม่ได้ ขณะเดียวกัน ความต่อเนื่องของผลลัพธ์ต้องอาศัยระบบบริหารกลุ่ม ข้อมูลการผลิต และความพร้อมในการรองรับผู้มาเยือน

Impact Learning Takeaways

Learning lens

บทเรียนสำหรับโครงการ

WHAT WORKS

การใช้ฐานการรวมกลุ่มเดิม เชื่อมผักพื้นบ้านกับกิจกรรมอาหารและการเรียนรู้

WHAT MATTERS

รายได้สุทธิและการกระจายประโยชน์ ควบคู่กับการรักษาความรู้ท้องถิ่นและลดใช้สารเคมี

WHAT NEEDS TO CHANGE

พัฒนามาตรฐานสถานที่ผลิต ระบบติดตามการปลูก บทบาทสมาชิก และการจัดกิจกรรมท่องเที่ยว

WHAT CAN SCALE

หลักการเชื่อมผลผลิตท้องถิ่นกับประสบการณ์เรียนรู้ โดยปรับตามทรัพยากรและศักยภาพแต่ละชุมชน

การติดตามระยะต่อไปควรเชื่อมจำนวนผู้มาเยือนและยอดขายเข้ากับต้นทุน รายได้สุทธิ การแบ่งผลประโยชน์ และความต่อเนื่องตามฤดูกาล พร้อมเก็บข้อมูลพื้นที่ปลูกและการใช้สารเคมีให้ตรวจสอบได้ เพื่อยืนยันว่าการเติบโตทางการท่องเที่ยวสร้างประโยชน์กับสมาชิกและพื้นที่อย่างไร

ความร่วมมือระหว่างวิสาหกิจชุมชน มหาวิทยาลัยทักษิณ NIA และภาคีตลาด ควรสนับสนุนทั้งการพัฒนาบริการและความสามารถบริหารงานของกลุ่ม การขยายผลจึงควรถ่ายทอดกระบวนการเชื่อมความรู้ อาหาร และการมีส่วนร่วม พร้อมเงื่อนไขที่ทำให้ชุมชนดูแลกิจกรรมต่อได้


FROM LOCAL FOOD KNOWLEDGE TO SHARED LEARNING AND LIVELIHOODS.FROM MEASURING IMPACT TO LEARNING, MANAGING AND SCALING WHAT MATTERS.


แหล่งข้อมูล: บทสรุปโครงการโมเดลการจัดการเรียนรู้ “พิซซ่าเตาอบดิน” 


ความคิดเห็น


bottom of page