โครงการการพัฒนาเครื่องล้างกระเทียมและเครื่องคัดกระเทียมของวิสาหกิจชุมชนนิเวทย์กระเทียมดอง จ.เชียงใหม่

พื้นที่ดำเนินการ : วิสาหกิจชุมชนนิเวทย์กระเทียมดอง ตำบลแม่โป่ง อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่

นิเวทย์กระเทียมดอง | จากคอขวดการผลิต สู่เทคโนโลยีที่ชุมชนใช้สร้างคุณค่า

SOCIAL VALUE IMPACT LEARNING CASE • INDUSTRIAL ENGINEERING, CHIANG MAI UNIVERSITY

เมื่อการล้างและคัดขนาดกระเทียมเป็นขั้นตอนที่ใช้เวลาและแรงงาน การปรับกระบวนการให้เหมาะสมจึงเป็นโอกาสเพิ่มประสิทธิภาพของวิสาหกิจชุมชน โครงการพัฒนาเครื่องล้างและเครื่องคัดกระเทียมของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่เชื่อมการออกแบบเครื่องจักรกับความต้องการของผู้ใช้ พร้อมสนับสนุนการวางแผนธุรกิจ เพื่อให้เทคโนโลยีช่วยลดภาระการผลิตและเป็นฐานสำหรับการพัฒนากิจการต่อไป

01 | THE ISSUE & WHY IT MATTERS

เมื่อขั้นตอนเตรียมวัตถุดิบเป็นข้อจำกัดของการผลิต

วิสาหกิจชุมชนนิเวทย์กระเทียมดอง ตำบลแม่โป่ง อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่ แปรรูปกระเทียมโทนดองและผลิตภัณฑ์เกษตรอื่น โดยกระบวนการล้างและคัดขนาดกระเทียมเดิมใช้อุปกรณ์แยกกัน ทำให้ใช้เวลานานและได้ขนาดไม่สม่ำเสมอ ขณะเดียวกัน ชุมชนเผชิญข้อจำกัดด้านแรงงานและมีผู้สูงอายุเป็นส่วนหนึ่งของกำลังแรงงานในพื้นที่

ภาควิชาวิศวกรรมอุตสาหการ คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จึงดำเนินโครงการ “การพัฒนาเครื่องล้างกระเทียมและเครื่องคัดกระเทียมของวิสาหกิจชุมชนนิเวทย์กระเทียมดอง จ.เชียงใหม่” โดยเอกสารระบุระยะเวลาดำเนินงาน 6 เดือน และได้รับงบประมาณสนับสนุนจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 140,000 บาท

ข้อจำกัดที่ต้องข้าม	การเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้าง
การล้างและคัดขนาดใช้อุปกรณ์แยกกัน	รวมสองขั้นตอนไว้ในเครื่องเดียว
ใช้เวลาเตรียมวัตถุดิบนาน	ลดเวลาทำงานต่อรอบการผลิต
ขนาดกระเทียมไม่สม่ำเสมอ	เพิ่มความสม่ำเสมอในการคัดขนาด
ข้อจำกัดด้านแรงงานและต้นทุน	ใช้เครื่องจักรช่วยลดภาระงานและค่าใช้จ่าย
ต้องการแนวทางพัฒนาธุรกิจควบคู่กับเทคโนโลยี	จัดทำโมเดลธุรกิจและวิเคราะห์คุณค่าของสินค้า

02 | THE APPROACH & IMPACT MODEL

Understand → Design → Transfer → Improve

สมมติฐานของโมเดลคือ หากเครื่องจักรได้รับการออกแบบจากปัญหาการผลิตจริง และผู้ใช้ได้รับการถ่ายทอดวิธีใช้งาน จะช่วยลดเวลาและต้นทุนในขั้นตอนล้างและคัดกระเทียมได้ ขณะเดียวกัน การวางแผนธุรกิจจะช่วยให้วิสาหกิจนำประสิทธิภาพที่เพิ่มขึ้นไปเชื่อมกับโอกาสทางการค้า

Intervention	Change mechanism: เหตุใดจึงสำคัญ
Participatory Problem Analysis	สำรวจและวิเคราะห์ปัญหาร่วมกับชุมชน เพื่อกำหนดโจทย์เครื่องจักร
Integrated Washing & Sorting Machine	รวมการล้างและคัดขนาดไว้ในเครื่องเดียว เพื่อลดขั้นตอนการทำงาน
Technology Transfer	ติดตั้ง สาธิต และถ่ายทอดความรู้ให้ผู้ใช้สามารถนำเครื่องไปใช้งาน
Business Model Canvas	ช่วยมององค์ประกอบธุรกิจ ต้นทุน ลูกค้า และช่องทางดำเนินงาน
Value Proposition Canvas	เชื่อมคุณค่าของผลิตภัณฑ์กับความต้องการของลูกค้า

เส้นทางการเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้างคือ ทุนและความรู้วิศวกรรม → วิเคราะห์ ออกแบบ และถ่ายทอดเทคโนโลยี → ได้เครื่องจักรและแผนธุรกิจ → ลดเวลาและต้นทุน พร้อมเพิ่มความสม่ำเสมอของวัตถุดิบ → เพิ่มความสามารถในการดำเนินกิจการของวิสาหกิจชุมชน

ขอบเขตของโครงการ

ตัวชี้วัดผลผลิต / ผู้เกี่ยวข้อง	ข้อมูล
งบประมาณสนับสนุน	140,000 บาท
เครื่องคัดและล้างกระเทียมแบบรวมเครื่องเดียว	1 เครื่อง
วิสาหกิจชุมชนผู้ใช้เทคโนโลยี	1 กลุ่ม
แรงงานในขั้นตอนการผลิตที่เกี่ยวข้อง	2 คน
คณะนักวิจัย	3 คน
วิสาหกิจชุมชนภายนอกที่มาศึกษาดูงาน	1 แห่ง
เครื่องมือวางแผนธุรกิจ	BMC และ Value Proposition Canvas

03 | WHO CHANGED & WHAT MATTERS

ประสิทธิภาพของเครื่องจักรต้องเชื่อมกับประโยชน์ของผู้ใช้

การเปลี่ยนแปลงมีความหมายต่างกันสำหรับวิสาหกิจ แรงงาน และทีมวิจัย โดยต้องพิจารณาทั้งประโยชน์จากต้นทุนที่ลดลง การปรับบทบาทแรงงาน และความสามารถดูแลเทคโนโลยีอย่างต่อเนื่อง

กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย	สิ่งที่เอกสารสะท้อน / ประเด็นสำคัญ
วิสาหกิจชุมชนนิเวทย์กระเทียมดอง	ลดเวลาและต้นทุนในขั้นตอนล้างและคัด พร้อมมีเครื่องมือวางแผนธุรกิจ
แรงงานในกระบวนการผลิต	เวลาปฏิบัติงานในขั้นตอนดังกล่าวลดลง 2 ชั่วโมงต่อรอบ
เกษตรกรผู้ส่งวัตถุดิบ	มีโอกาสได้รับประโยชน์ทางอ้อม หากวิสาหกิจเพิ่มการรับซื้อได้จริง
คณะนักวิจัย	ได้ประสบการณ์ออกแบบและถ่ายทอดเทคโนโลยีให้เหมาะกับบริบทชุมชน
วิสาหกิจที่มาศึกษาดูงาน	เข้าถึงตัวอย่างการปรับปรุงกระบวนการผลิต
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่	สนับสนุนการนำองค์ความรู้และเทคโนโลยีไปใช้ประโยชน์ในพื้นที่

การลดต้นทุนแรงงานของกิจการควรอ่านร่วมกับผลต่อผู้ปฏิบัติงาน เช่น ชั่วโมงทำงาน รายได้ และการย้ายไปทำงานขั้นตอนอื่น เอกสารยังไม่แสดงรายละเอียดเหล่านี้ จึงยังสรุปไม่ได้ว่าประโยชน์ของแรงงานเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางเดียวกับกิจการทั้งหมด

04 | IMPACT EVIDENCE & RESULTS

ผลด้านเวลาและต้นทุนเป็นหลักฐานเด่นของการเปลี่ยนแปลง

เอกสารระบุว่าเครื่องจักรช่วยลดเวลาคัดและล้างกระเทียมจาก 180 นาที เหลือ 60 นาทีต่อรอบ และลดต้นทุนการผลิตที่รายงานจาก 116,928 บาท เหลือ 40,320 บาทต่อปี หรือประหยัดได้ 76,608 บาทต่อปี

ตัวชี้วัด	ผลที่เอกสารรายงาน
เวลาคัดและล้างก่อนปรับปรุง	180 นาทีต่อรอบ
เวลาคัดและล้างหลังปรับปรุง	60 นาทีต่อรอบ
เวลาที่ลดลง	120 นาทีต่อรอบ หรือประมาณ 66.7%
ต้นทุนก่อนปรับปรุง	116,928 บาทต่อปี
ต้นทุนหลังปรับปรุง	40,320 บาทต่อปี
ต้นทุนที่ประหยัดได้	76,608 บาทต่อปี หรือประมาณ 65.52%
ความสม่ำเสมอของการคัดขนาด	100% ตามเอกสาร
ความพึงพอใจของวิสาหกิจ	100% ตามเอกสาร
ระยะเวลาคืนทุนที่รายงาน	1.82 ปี

ผลร้อยละ 100 ด้านการคัดขนาดและความพึงพอใจควรอ่านตามขอบเขตการทดสอบและกลุ่มผู้ตอบในโครงการ ซึ่งไฟล์แนบยังไม่ได้แสดงรายละเอียดเกณฑ์และจำนวนตัวอย่าง

SROI & Economic Valuation

เอกสารรายงาน มูลค่าผลลัพธ์รวม 752,417.40 บาท และ SROI 5.06 เท่า โดยมีสัดส่วนมูลค่าดังนี้

มิติผลลัพธ์	สัดส่วนมูลค่าที่ประเมินได้
เศรษฐกิจ	97.9%
สังคม	1.4%
นวัตกรรม	0.7%
รวม	100.0%

มูลค่าส่วนใหญ่อยู่ในมิติเศรษฐกิจ สอดคล้องกับประโยชน์ด้านต้นทุน ขณะที่การถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์ของทีมวิจัยเป็นคุณค่าประกอบในมิติอื่น

ฐาน SROI ยังต้องตรวจสอบ: เมื่อนำมูลค่าผลลัพธ์ 752,417.40 บาทหารด้วยงบประมาณ 140,000 บาท จะได้ประมาณ 5.37 เท่า ต่างจาก 5.06 เท่าที่รายงาน จึงควรตรวจสอบปัจจัยนำเข้ารวมและวิธีคำนวณใน Value Map ก่อนยืนยันตัวเลข ทั้งนี้ ระยะคืนทุนกับ SROI เป็นคนละตัวชี้วัดและไม่ควรใช้แทนกัน

05 | STORIES BEHIND THE IMPACT

จากการทำงานสองขั้นตอน สู่กระบวนการที่ใช้เวลาน้อยลง

เรื่องราวของวิสาหกิจสะท้อนการแก้ข้อจำกัดที่อยู่ใกล้การทำงานประจำวัน การรวมเครื่องล้างและคัดขนาดช่วยเปลี่ยนขั้นตอนเตรียมวัตถุดิบ พร้อมเปิดโอกาสให้กลุ่มนำเวลาและทรัพยากรไปจัดการงานส่วนอื่น

Story lens	สิ่งที่เส้นทางการเปลี่ยนแปลงสะท้อน
Before	ล้างและคัดด้วยอุปกรณ์แยกกัน ใช้เวลา 180 นาทีต่อรอบ
Intervention	ออกแบบและติดตั้งเครื่องรวมสองหน้าที่ พร้อมถ่ายทอดวิธีใช้งาน
Change	เวลาลดเหลือ 60 นาทีต่อรอบ และต้นทุนรายปีลดลงตามเอกสาร
Meaning	กิจการมีภาระในขั้นตอนเตรียมวัตถุดิบน้อยลง และมีความพร้อมรองรับงานเพิ่ม
Next	ติดตามการใช้เวลาที่ประหยัดได้ ยอดผลิตจริง รายได้แรงงาน และค่าบำรุงรักษา

วิสาหกิจจากจังหวัดแม่ฮ่องสอนที่มาศึกษาดูงาน 1 แห่งสะท้อนโอกาสถ่ายทอดความรู้ แต่ยังต้องติดตามว่าผู้ศึกษาดูงานนำแนวทางไปปรับใช้หรือเกิดผลลัพธ์ต่ออย่างไร

ส่วนศักยภาพรองรับคำสั่งซื้อและการรับซื้อวัตถุดิบที่เพิ่มขึ้นยังต้องยืนยันด้วยข้อมูลปริมาณผลิต ยอดขาย และการจัดซื้อจริง เพื่อเชื่อมประสิทธิภาพของเครื่องจักรกับผลต่อกิจการและชุมชน

06 | IMPACT INSIGHTS & WAY FORWARD

จากเครื่องจักรต้นแบบ สู่การใช้เทคโนโลยีที่ชุมชนดูแลต่อได้

บทเรียนสำคัญคือ การเริ่มจากปัญหาร่วมกับผู้ใช้ช่วยให้เครื่องจักรตอบโจทย์กระบวนการจริง ขณะที่การถ่ายทอดความรู้และการวางแผนธุรกิจช่วยเชื่อมเทคโนโลยีกับการดำเนินกิจการ ความต่อเนื่องจึงขึ้นอยู่กับทั้งการใช้งาน การซ่อมบำรุง และการบันทึกผลลัพธ์

Impact Learning Takeaways

Learning lens	บทเรียนสำหรับนิเวทย์กระเทียมดอง
WHAT WORKS	ออกแบบจากปัญหาผู้ใช้และรวมสองขั้นตอนการผลิตไว้ในเครื่องเดียว
WHAT MATTERS	ต้นทุนสุทธิ เวลาทำงาน คุณภาพการคัด และผลต่อแรงงาน
WHAT NEEDS TO CHANGE	เพิ่มข้อมูลการผลิต ยอดขาย ค่าซ่อมบำรุง และตรวจสอบฐาน SROI
WHAT CAN SCALE	ถ่ายทอดต้นแบบพร้อมความรู้ใช้งานและดูแลรักษา โดยปรับให้เหมาะกับวัตถุดิบและกำลังผลิต

แนวทางต่อยอดที่เอกสารเสนอ ได้แก่ ระบบบันทึกข้อมูลการผลิต การใช้น้ำและพลังงาน การพัฒนามาตรฐานกระบวนการ การขยายตลาดออนไลน์ และการศึกษาความเหมาะสมของระบบ IoT โดยควรประเมินความคุ้มค่าตามขนาดกิจการก่อนลงทุนเพิ่มเติม

โอกาสสร้าง Impact Partnership ได้แก่ ความร่วมมือกับหน่วยงานส่งเสริมอุตสาหกรรมและเกษตร สถาบันการศึกษา ผู้เชี่ยวชาญมาตรฐานอาหาร และพันธมิตรตลาด เพื่อสนับสนุนการพัฒนาเครื่องจักร การดูแลหลังติดตั้ง และช่องทางจำหน่าย

การขยายผลควรติดตามทั้งประสิทธิภาพเครื่องจักร ต้นทุนตลอดอายุใช้งาน และประโยชน์ต่อผู้ปฏิบัติงาน เพื่อให้เทคโนโลยีสร้างคุณค่าที่ดำเนินต่อได้ในบริบทชุมชน

FROM PRODUCTION BOTTLENECKS TO PRACTICAL INNOVATION.FROM TECHNOLOGY TRANSFER TO LASTING COMMUNITY VALUE.

หมายเหตุ: ต้นฉบับระบุระยะดำเนินงาน 6 เดือน แต่ไม่ระบุวันเริ่ม–สิ้นสุด; ฐานคำนวณ SROI ต้องตรวจสอบเพิ่มเติม; ผลต่อยอดขาย ผู้ส่งวัตถุดิบ และรายได้แรงงานยังไม่มีข้อมูลเพียงพอสำหรับยืนยัน; ผลประโยชน์ในอนาคตขึ้นอยู่กับการใช้งานและสภาพเครื่องจักร

แหล่งข้อมูล: เอกสารสรุปโครงการ “การพัฒนาเครื่องล้างกระเทียมและเครื่องคัดกระเทียมของวิสาหกิจชุมชนนิเวทย์กระเทียมดอง จ.เชียงใหม่” ที่แนบมา