โครงการประสิทธิภาพของโพรไบโอติกสายพันธุ์ไทยในการลดปัจจัยเสี่ยงโรคอัลไซเมอร์ และการพัฒนานวัตกรรมโพรไบโอติกด้วยไมโครเอนแคปซูเลชัน

.

พื้นที่ดำเนินการ : มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ เชื่อมโยงกับผู้ประกอบการและภาคอุตสาหกรรมอาหารและสุขภาพในประเทศ

โพรไบโอติกสายพันธุ์ไทย | จากงานวิจัยก่อนคลินิก สู่เทคโนโลยีผลิตภัณฑ์และโอกาสอุตสาหกรรมสุขภาพ

SOCIAL VALUE IMPACT LEARNING CASE • FACULTY OF MEDICINE, SRINAKHARINWIROT UNIVERSITY

การพัฒนานวัตกรรมสุขภาพต้องเชื่อมองค์ความรู้ทางชีวภาพ เทคโนโลยีผลิตภัณฑ์ และหลักฐานการใช้ประโยชน์เข้าด้วยกัน โครงการโพรไบโอติกสายพันธุ์ไทยของมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒศึกษาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับโรคอัลไซเมอร์ในหนูสูงวัย พร้อมพัฒนาไมโครแคปซูลและถ่ายทอดสายพันธุ์สู่ผู้ประกอบการ คุณค่าที่เอกสารสะท้อนครอบคลุมองค์ความรู้ เทคโนโลยี และโอกาสทางธุรกิจ ส่วนประโยชน์ด้านสุขภาพในมนุษย์ยังเป็นประเด็นที่ต้องศึกษายืนยันต่อไป

01 | THE ISSUE & WHY IT MATTERS

เมื่อโอกาสด้านสุขภาพต้องเดินคู่กับหลักฐานและความพร้อมของผลิตภัณฑ์

โครงการวางโจทย์จากความสำคัญของสุขภาพสมองในสังคมผู้สูงอายุ ควบคู่กับโอกาสพัฒนาสายพันธุ์โพรไบโอติกและเทคโนโลยีภายในประเทศ เพื่อเป็นฐานให้ภาคอุตสาหกรรมอาหารและสุขภาพนำไปต่อยอด

คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ โดยภาควิชาจุลชีววิทยาและภาควิชากายวิภาคศาสตร์ ดำเนินโครงการ “ประสิทธิภาพของโพรไบโอติกสายพันธุ์ไทยในการลดปัจจัยเสี่ยงโรคอัลไซเมอร์ และการพัฒนานวัตกรรมโพรไบโอติกด้วยไมโครเอนแคปซูเลชัน” ระหว่างเดือน มกราคม–ธันวาคม 2567 และกำหนดช่วงประมาณการผลประโยชน์ต่อเนื่องเดือน มกราคม 2568–ธันวาคม 2572

ข้อจำกัดที่ต้องข้าม	การเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้าง
ต้องการองค์ความรู้เกี่ยวกับสายพันธุ์ไทยและสุขภาพสมอง	สร้างข้อมูลวิจัยก่อนคลินิกสำหรับการศึกษาต่อ
จุลินทรีย์ต้องมีคุณภาพเหมาะกับการพัฒนาผลิตภัณฑ์	พัฒนาไมโครแคปซูลเพื่อเพิ่มการรอดชีวิตและความคงตัว
งานวิจัยต้องมีเส้นทางนำไปใช้	ถ่ายทอดสายพันธุ์และองค์ความรู้ผ่านการอนุญาตใช้สิทธิ
ผลประโยชน์ด้านสุขภาพยังต้องยืนยัน	พัฒนาการศึกษาต่อในมนุษย์และระบบติดตามผลจริง

02 | THE APPROACH & IMPACT MODEL

Research → Encapsulate → Transfer → Validate

สมมติฐานของโมเดลคือ หากมีองค์ความรู้ด้านสายพันธุ์ เทคโนโลยีรักษาคุณภาพจุลินทรีย์ และผู้ประกอบการรองรับ จะเพิ่มโอกาสพัฒนาผลิตภัณฑ์จากงานวิจัยในประเทศ โดยผลด้านสุขภาพต้องผ่านการทดสอบที่เหมาะสมเพิ่มเติม

Intervention	Change mechanism: เหตุใดจึงสำคัญ
Preclinical Research	ศึกษาในหนูสูงวัยเกี่ยวกับการอักเสบ ความเครียดออกซิเดชัน โปรตีนที่เกี่ยวข้องกับโรค และจุลินทรีย์ในลำไส้
Microencapsulation	พัฒนารูปแบบไมโครแคปซูลและทดสอบการรอดชีวิตระหว่างเก็บรักษาและผ่านทางเดินอาหารจำลอง
Knowledge & Intellectual Property	พัฒนาบทความ สูตร และกรรมวิธีเพื่อรองรับการต่อยอด
Technology Licensing	ถ่ายทอดสายพันธุ์ผ่านสิทธิแบบไม่ผูกขาดและแบบเฉพาะราย
Industry Collaboration	เชื่อมผู้รับสิทธิกับผู้ผลิตวัตถุดิบและภาคอุตสาหกรรม

เส้นทางการเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้างคือ ทุนและสายพันธุ์ → วิจัยและพัฒนาไมโครแคปซูล → เกิดข้อมูล ต้นแบบ และการถ่ายทอด → ผู้ประกอบการพัฒนาผลิตภัณฑ์ → โอกาสทางเศรษฐกิจและฐานสำหรับศึกษาประโยชน์ด้านสุขภาพ

ขอบเขตของโครงการ

ตัวชี้วัดผลผลิต / ผู้เกี่ยวข้อง	ข้อมูล
งบประมาณวิจัย	1.70 ล้านบาท
ผู้ประกอบการรับการถ่ายทอดแบบ Non-exclusive	10 ราย
ผู้ประกอบการรับการถ่ายทอดแบบ Exclusive	1 ราย
นักวิจัยหลัก	3 คน
ผู้ประกอบการผู้ผลิตโพรไบโอติก	2 ราย
ภาคอุตสาหกรรมอาหารและสุขภาพที่เกี่ยวข้อง	6 หน่วยงาน
บทความวิชาการด้านสายพันธุ์ใหม่	2 ฉบับ
ปริมาณผลิตเพื่อจำหน่ายในปีดำเนินโครงการ	60 กิโลกรัม

ข้อมูลการถ่ายทอดและการผลิตสะท้อนเส้นทางใช้ประโยชน์จากงานวิจัย แต่ยังต้องติดตามคุณภาพผลิตภัณฑ์ ยอดจำหน่าย และการใช้งานของผู้รับสิทธิอย่างต่อเนื่อง

03 | WHO CHANGED & WHAT MATTERS

คุณค่าของผู้พัฒนาและผู้ประกอบการต้องแยกจากผลสุขภาพที่คาดหวัง

ผู้เกี่ยวข้องมีบทบาทต่างกัน ตั้งแต่นักวิจัยที่พัฒนาองค์ความรู้ ผู้ผลิตที่รองรับวัตถุดิบ ไปจนถึงผู้บริโภคปลายทาง การประเมินจึงต้องแยกผลที่มีหลักฐานแล้วออกจากโอกาสหรือผลลัพธ์ในอนาคต

กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย	สิ่งที่เอกสารสะท้อน / ประเด็นสำคัญ
ผู้ประกอบการที่รับสิทธิแล้ว	เข้าถึงสายพันธุ์และองค์ความรู้เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์
ผู้ประกอบการเป้าหมายในอนาคต	โอกาสรับการถ่ายทอดเพิ่มเติมตามแบบจำลอง
ผู้ผลิตโพรไบโอติก	โอกาสผลิตวัตถุดิบและเชื่อมกับผู้พัฒนาผลิตภัณฑ์
มหาวิทยาลัยและนักวิจัย	องค์ความรู้ ผลงานวิชาการ เทคโนโลยี และโอกาสรายได้จากการอนุญาตใช้สิทธิ
ผู้บริโภค	เป็นกลุ่มสำคัญสำหรับการยืนยันประสิทธิภาพ ความปลอดภัย และประโยชน์จากผลิตภัณฑ์
หน่วยงานกำกับดูแล	เกี่ยวข้องกับการกำกับผลิตภัณฑ์ตามประเภทและขอบเขตการใช้งาน

เอกสารระบุผู้บริโภคกลุ่มเสี่ยงอัลไซเมอร์ประมาณ 830 ราย กลุ่มเสี่ยง NCDs คาดการณ์ 1,811 ราย และผู้บริโภคของผู้ประกอบการอนาคตคาดการณ์ 913 ราย ตัวเลขเหล่านี้ไม่ใช่จำนวนผู้ที่ยืนยันว่ามีสุขภาพดีขึ้น และไม่ควรรวมเป็นยอดผู้ได้รับผลลัพธ์ทางสุขภาพโดยตรง

04 | IMPACT EVIDENCE & RESULTS

มูลค่าตามแบบจำลองส่วนใหญ่มาจากสมมติฐานด้านคุณภาพชีวิต

เอกสารรายงาน มูลค่าผลลัพธ์รวมตามแบบจำลอง 1,059.11 ล้านบาท และ SROI 4.33 เท่า โดยฐานลงทุนครอบคลุมต้นทุนของผู้ประกอบการ ผู้บริโภค และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องด้วย จึงไม่ใช่การนำมูลค่าผลลัพธ์หารด้วยงบวิจัย 1.70 ล้านบาทเพียงรายการเดียว

ตัวชี้วัด	ข้อมูล / สถานะตามเอกสาร
มูลค่าผลลัพธ์รวม	1,059.11 ล้านบาท ตามแบบจำลอง
SROI	4.33 เท่า ตามแบบจำลอง
มูลค่ามิติคุณภาพชีวิต	774.58 ล้านบาท หรือ 73.13%
ฐานของมูลค่าคุณภาพชีวิต	สมมติฐานการหลีกเลี่ยงค่าใช้จ่ายทางการแพทย์
ผู้ประกอบการคาดว่าจะรับการถ่ายทอดเพิ่มเติม	11 ราย ภายในปี 2572
ปริมาณผลิตและจำหน่ายหลังโครงการ	คาดการณ์รวม 582 กิโลกรัม

หลักฐานที่มีและสิ่งที่ยังต้องยืนยัน

ประเด็น	ขอบเขตหลักฐาน
การวิจัยเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยงอัลไซเมอร์	การศึกษาในหนูสูงวัย
การพัฒนาไมโครแคปซูล	การทดสอบการรอดชีวิตและความคงตัวตามเอกสาร
การใช้ประโยชน์เชิงธุรกิจ	มีการถ่ายทอดสายพันธุ์และรายงานการผลิตเพื่อจำหน่าย
การลดความเสี่ยงหรือชะลออัลไซเมอร์ในมนุษย์	ยังไม่ยืนยันจากหลักฐานในไฟล์แนบ
การประหยัดค่ารักษาพยาบาล	เป็นมูลค่าคาดการณ์ ไม่ใช่ผลประหยัดที่ยืนยันแล้ว

มูลค่าด้านคุณภาพชีวิตมีน้ำหนักถึง 73.13% ของผลรวม ทำให้ข้อสรุปความคุ้มค่าขึ้นอยู่กับสมมติฐานสุขภาพอย่างมาก การอ่าน SROI จึงต้องพิจารณาความเป็นไปได้ของสมมติฐานและผลวิเคราะห์ความไวร่วมด้วย

ไฟล์แนบไม่ได้แสดงผลทดลองทางคลินิกในมนุษย์ รายละเอียดฐานลงทุนรวม หรือสัดส่วนมูลค่ารายมิติทั้งหมด จึงยังไม่ควรใช้ตัวเลขดังกล่าวยืนยันประสิทธิผลในการป้องกันหรือชะลอโรคในคน

05 | STORIES BEHIND THE IMPACT

จากสายพันธุ์ในห้องปฏิบัติการ สู่การพัฒนาผลิตภัณฑ์ของผู้ประกอบการ

เรื่องราวที่มีฐานจากเอกสารคือการสร้างเส้นทางระหว่างงานวิจัยกับธุรกิจ ผ่านการพัฒนาเทคโนโลยีและการอนุญาตใช้สิทธิ ส่วนเส้นทางจากผลิตภัณฑ์ไปสู่ผลสุขภาพยังต้องมีหลักฐานเพิ่มเติม

Story lens	สิ่งที่เส้นทางการเปลี่ยนแปลงสะท้อน
Before	ต้องการพัฒนาความรู้ด้านสายพันธุ์ไทยและเทคโนโลยีผลิตภัณฑ์
Intervention	ศึกษาในหนูสูงวัย พัฒนาไมโครแคปซูล และถ่ายทอดสายพันธุ์
Change	เกิดองค์ความรู้ ต้นแบบ และผู้ประกอบการที่ได้รับสิทธิ
Meaning	งานวิจัยมีช่องทางนำไปใช้พัฒนาผลิตภัณฑ์และวัตถุดิบ
Next	ติดตามการผลิต รายได้ คุณภาพ และศึกษาประสิทธิภาพกับความปลอดภัยในมนุษย์

สำหรับผู้ประกอบการ คุณค่าอยู่ที่การเข้าถึงเทคโนโลยี สำหรับผู้ผลิตวัตถุดิบ คุณค่าเชื่อมกับโอกาสรองรับการผลิตในประเทศ ส่วนนักวิจัยได้พัฒนาองค์ความรู้และเส้นทางใช้ประโยชน์จากผลงาน

เรื่องราวระยะต่อไปควรเพิ่มข้อมูลผู้รับสิทธิและผู้ใช้จริง โดยแยกประสบการณ์ใช้ผลิตภัณฑ์ออกจากข้อสรุปเชิงคลินิก เพื่อให้เห็นคุณค่าโดยไม่กล่าวอ้างเกินหลักฐาน

06 | IMPACT INSIGHTS & WAY FORWARD

จากโอกาสนวัตกรรม สู่การยืนยันคุณค่าด้วยหลักฐาน

บทเรียนสำคัญคือ การเชื่อมงานวิจัย เทคโนโลยีผลิตภัณฑ์ และภาคอุตสาหกรรมช่วยสร้างเส้นทางนำองค์ความรู้ไปใช้ได้ ขณะเดียวกัน ผลลัพธ์ด้านสุขภาพต้องมีกระบวนการยืนยันแยกต่างหาก และต้องนำข้อมูลจริงมาปรับแบบจำลองมูลค่าอย่างต่อเนื่อง

Impact Learning Takeaways

Learning lens	บทเรียนสำหรับโครงการโพรไบโอติกสายพันธุ์ไทย
WHAT WORKS	เชื่อมการวิจัยสายพันธุ์ เทคโนโลยีไมโครแคปซูล และการถ่ายทอดสู่ผู้ประกอบการ
WHAT MATTERS	คุณภาพผลิตภัณฑ์ การใช้เทคโนโลยีจริง และหลักฐานประสิทธิภาพกับความปลอดภัย
WHAT NEEDS TO CHANGE	ยืนยันผลในมนุษย์ เพิ่มข้อมูลผู้ใช้ และทวนสอบสมมติฐานมูลค่าด้านสุขภาพ
WHAT CAN SCALE	ขยายการผลิตและการถ่ายทอดตามความพร้อมของเทคโนโลยีและหลักฐานรองรับ

แนวทางต่อยอดที่เอกสารเสนอ ได้แก่ การศึกษาทางคลินิก การพัฒนากรรมวิธีให้รองรับการผลิตระดับอุตสาหกรรม การควบคุมคุณภาพตลอดอายุผลิตภัณฑ์ และระบบติดตามผู้รับสิทธิ ยอดขาย และผู้ใช้จริง

โอกาสสร้าง Impact Partnership ได้แก่ ความร่วมมือกับหน่วยวิจัยทางคลินิกเพื่อยืนยันผล ผู้ผลิตและผู้รับสิทธิเพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ ห้องปฏิบัติการเพื่อทดสอบคุณภาพ และแหล่งทุนเพื่อสนับสนุนการศึกษาต่อเนื่อง

การขยายผลควรให้ข้อมูลการผลิต ธุรกิจ และสุขภาพพัฒนาไปพร้อมกัน เพื่อให้มูลค่าที่รายงานสะท้อนประโยชน์ที่ตรวจสอบได้ในแต่ละช่วงของการพัฒนา

FROM THAI PROBIOTIC RESEARCH TO PRODUCT INNOVATION.FROM PROJECTED VALUE TO VERIFIED OUTCOMES.

หมายเหตุ: มูลค่าผลลัพธ์และ SROI เป็นผลตามแบบจำลอง โดยมูลค่าส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับสมมติฐานค่าใช้จ่ายทางการแพทย์; การศึกษาในสัตว์ยังไม่ยืนยันผลป้องกันหรือชะลออัลไซเมอร์ในคน; ไม่นำข้อความเรื่องการปรับปรุงพลอยที่ปะปนในต้นฉบับมาใช้

แหล่งข้อมูล: เอกสารสรุปโครงการ “ประสิทธิภาพของโพรไบโอติกสายพันธุ์ไทยในการลดปัจจัยเสี่ยงโรคอัลไซเมอร์ และการพัฒนานวัตกรรมโพรไบโอติกด้วยไมโครเอนแคปซูเลชัน” ที่แนบมา