โครงการการศึกษาประสิทธิผลของการดำเนินการตามโปรแกรมการฝึกทักษะชีวิตในการจัดการความโกรธตามวิถีพุทธในวัยเด็กตอนปลาย: โปรแกรมเด็กรุ่นใหม่ใจเย็น ๆ

พื้นที่ดำเนินการ : โรงเรียนที่เข้าร่วมโครงการ 54 โรงเรียน และหน่วยงานสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาขั้นพื้นฐานในจังหวัดเชียงใหม่ จำนวน 6 หน่วยงาน

เด็กรุ่นใหม่ใจเย็น ๆ | จากการรู้เท่าทันความโกรธ สู่ทักษะชีวิตและความสัมพันธ์ในโรงเรียน

SOCIAL VALUE IMPACT LEARNING CASE • FACULTY OF NURSING, CHIANG MAI UNIVERSITY

เมื่อความโกรธเป็นอารมณ์ที่เด็กต้องเรียนรู้วิธีรับมือ โรงเรียนจึงมีบทบาทสำคัญในการสร้างทักษะที่ช่วยให้เด็กรู้เท่าทันตนเองและอยู่ร่วมกับผู้อื่น โครงการ “โปรแกรมเด็กรุ่นใหม่ใจเย็น ๆ” เชื่อมหลักสติและทางสายกลางเข้ากับกิจกรรมออนไลน์ โดยมีครูเป็นผู้สนับสนุนการเรียนรู้ เป็นกรณีศึกษาของการพัฒนางานวิจัยสู่เครื่องมือสำหรับโรงเรียน และการใช้ผลประเมินเพื่อทำความเข้าใจคุณค่าที่เกิดกับนักเรียน ครู และระบบการศึกษา

01 | THE ISSUE & WHY IT MATTERS

เมื่อการจัดการความโกรธเป็นทักษะที่ต้องฝึกตั้งแต่วัยเรียน

วัยเด็กตอนปลายเป็นช่วงสำคัญของการเรียนรู้ด้านอารมณ์และสังคม โครงการมุ่งพัฒนาทักษะการจัดการความโกรธ เพื่อให้เด็กมีแนวทางรับมือกับอารมณ์และความขัดแย้ง พร้อมสนับสนุนการป้องกันปัญหาการทะเลาะ การกลั่นแกล้ง และพฤติกรรมก้าวร้าวในโรงเรียน

คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ดำเนินโครงการ “การศึกษาประสิทธิผลของการดำเนินการตามโปรแกรมการฝึกทักษะชีวิตในการจัดการความโกรธตามวิถีพุทธในวัยเด็กตอนปลาย: โปรแกรมเด็กรุ่นใหม่ใจเย็น ๆ” ระหว่างวันที่ 10 มีนาคม 2566–9 พฤศจิกายน 2567 โดยได้รับทุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) และกำหนดช่วงผลประโยชน์ต่อเนื่องวันที่ 10 พฤศจิกายน 2567–11 สิงหาคม 2572

ข้อจำกัดที่ต้องข้าม	การเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้าง
เด็กต้องการทักษะรู้เท่าทันและจัดการความโกรธ	มีโอกาสฝึกสติ การกำกับตนเอง และการตอบสนองต่ออารมณ์
ครูต้องการเครื่องมือสนับสนุนการพัฒนาผู้เรียน	มีสื่อกิจกรรมและคู่มือที่นำไปใช้ได้
โรงเรียนมีทรัพยากรและเวลาในการพัฒนาสื่อจำกัด	ใช้โปรแกรมพร้อมแนวทางดำเนินงานร่วมกัน
การเปลี่ยนพฤติกรรมต้องอาศัยความต่อเนื่อง	เชื่อมกิจกรรมกับการสนับสนุนของครูและการติดตามผล

02 | THE APPROACH & IMPACT MODEL

Prepare → Practise → Support → Sustain

สมมติฐานของโมเดลคือ หากเด็กได้ฝึกทักษะจัดการความโกรธผ่านกิจกรรมที่เหมาะสมกับวัย และได้รับการสนับสนุนจากครูอย่างต่อเนื่อง เด็กจะมีโอกาสนำทักษะไปใช้ในสถานการณ์จริงได้มากขึ้น โครงการจึงพัฒนาทั้งสื่อออนไลน์และกลไกครูสนับสนุน เพื่อเชื่อมการเรียนรู้กับบริบทของโรงเรียน

Intervention	Change mechanism: เหตุใดจึงสำคัญ
Calm Down New Gen Program	จัดการเรียนรู้ผ่านโปรแกรมออนไลน์และสื่อจำนวน 10 กิจกรรม
Mindfulness & Middle Way	ประยุกต์หลักสติและทางสายกลางในการฝึกรู้เท่าทันอารมณ์และจัดการความโกรธ
Supporter Teacher	เตรียมครูให้สนับสนุนการทำกิจกรรม กำกับติดตาม และนำโปรแกรมไปใช้ในชั้นเรียน
School & Education Network	ประสานโรงเรียนและหน่วยงานการศึกษาเพื่อสนับสนุนการดำเนินงานและการขยายผล
Effectiveness & Process Evaluation	เก็บข้อมูลทั้งผลของโปรแกรมและกระบวนการนำไปใช้ เพื่อปรับปรุงการดำเนินงาน

เส้นทางการเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้างคือ ทุนวิจัยและความเชี่ยวชาญ → พัฒนาโปรแกรมและเตรียมครู → นักเรียนฝึกกิจกรรมโดยมีผู้สนับสนุน → เกิดทักษะจัดการอารมณ์และแนวทางดูแลผู้เรียน → คุณภาพชีวิตและความสัมพันธ์ในโรงเรียนที่ดีขึ้น

ขอบเขตของโครงการ

ตัวชี้วัดผลผลิต / ขีดความสามารถ	ข้อมูล
งบประมาณสนับสนุนจาก วช.	2,800,000 บาท
สื่อกิจกรรมออนไลน์	10 กิจกรรม
นักเรียนกลุ่มทดลอง	1,011 คน
นักเรียนกลุ่มควบคุม	1,015 คน
ครูสนับสนุน	33 คน
โรงเรียนเครือข่ายเข้าร่วมโครงการ	54 โรงเรียน
หน่วยงานการศึกษาในพื้นที่	6 หน่วยงาน/พื้นที่
สิทธิทางปัญญา/ลิขสิทธิ์ตามเอกสาร	1 ผลงาน
การบูรณาการในการเรียนการสอนระดับอุดมศึกษา	3 กระบวนวิชา

เอกสารระบุโรงเรียนเครือข่าย 54 แห่ง และระบุการดำเนินโปรแกรมครบตามแผนในโรงเรียน 20 แห่ง จึงควรแยกขอบเขตเครือข่ายออกจากขอบเขตการดำเนินกิจกรรมเมื่อสื่อสารผล ส่วนกลุ่มควบคุมเป็นกลุ่มเปรียบเทียบในการวิจัย ไม่ควรนับรวมเป็นผู้ได้รับประโยชน์จากโปรแกรมโดยตรงโดยอัตโนมัติ

03 | WHO CHANGED & WHAT MATTERS

คุณค่าของโปรแกรมเกิดจากทั้งทักษะของเด็กและความพร้อมของผู้สนับสนุน

การอ่านผลลัพธ์ต้องพิจารณาว่าเด็ก ครู และโรงเรียนเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างไร รวมถึงองค์ประกอบใดที่ช่วยให้การฝึกทักษะดำเนินต่อไปได้หลังจบกิจกรรม

กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย	สิ่งที่เอกสารสะท้อน / ประเด็นสำคัญ
นักเรียนที่เข้าร่วมโปรแกรม	การรู้เท่าทันความโกรธ การกำกับตนเอง การสื่อสารเชิงบวก และความสัมพันธ์กับเพื่อน
ครูประจำชั้นและครูแนะแนว	มีองค์ความรู้ สื่อ และแนวทางสนับสนุนการจัดการอารมณ์ของนักเรียน
โรงเรียนที่เข้าร่วมโครงการ	มีโปรแกรมและกระบวนการสำหรับดูแลผู้เรียนและจัดการปัญหาความขัดแย้ง
คณะพยาบาลศาสตร์และทีมวิจัย	เกิดนวัตกรรมเชิงกระบวนการ องค์ความรู้ และการนำผลวิจัยไปใช้ในการเรียนการสอน
หน่วยงานการศึกษาในพื้นที่	มีต้นแบบกระบวนการที่สามารถเชื่อมกับงานพัฒนาผู้เรียน
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ	สนับสนุนการสร้างองค์ความรู้และการนำงานวิจัยไปใช้ประโยชน์

นักเรียนกลุ่มทดลอง 1,011 คน แบ่งตามระดับความเสี่ยงที่เอกสารระบุเป็นกลุ่มเสี่ยงต่ำ 783 คน ปานกลาง 152 คน และสูง 76 คน ความแตกต่างนี้เป็นประเด็นสำคัญสำหรับการติดตามว่าโปรแกรมตอบสนองต่อความต้องการของเด็กแต่ละกลุ่มได้เพียงใด

ระบบความร่วมมือประกอบด้วยทีมวิจัย ครู โรงเรียน หน่วยงานการศึกษา และหน่วยงานร่วมปฏิบัติ เช่น สถาบันพัฒนาการเด็กราชนครินทร์และโรงเรียนวัดสวนดอก โดยครูเป็นจุดเชื่อมสำคัญระหว่างสื่อการเรียนรู้กับการนำทักษะไปใช้ในชีวิตประจำวัน

04 | IMPACT EVIDENCE & RESULTS

มูลค่าที่ประเมินได้ให้น้ำหนักกับนวัตกรรมและผลประโยชน์ต่อเนื่อง

ผลประเมินกรณีฐานในเอกสารระบุ มูลค่าผลลัพธ์รวม 6,562,760.75 บาท หรือประมาณ 6.56 ล้านบาท จากงบประมาณ 2.80 ล้านบาท และอัตราผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน SROI 2.34 เท่า หมายถึงเงินลงทุนทุก 1 บาทสัมพันธ์กับมูลค่าผลลัพธ์ที่ประเมินได้ประมาณ 2.34 บาท ตามสมมติฐานการประเมิน

ช่วงเวลาประเมิน	สัดส่วนมูลค่าผลลัพธ์	สถานะตามกรอบประเมิน
Y0: ช่วงดำเนินโครงการ	26.51%	ผลลัพธ์ในช่วงดำเนินงาน
Y1: ช่วงผลประโยชน์ต่อเนื่อง	73.49%	ผลประโยชน์ต่อเนื่องตามสมมติฐาน
รวมกรณีฐาน	100.00%	6.56 ล้านบาท / SROI 2.34 เท่า

สัดส่วนมูลค่าส่วนใหญ่อยู่ในช่วง Y1 จึงต้องติดตามความต่อเนื่องของการใช้โปรแกรมและผลลัพธ์ เพื่อทวนสอบว่าประโยชน์เกิดขึ้นตามสมมติฐานเพียงใด

Impact Dimension Ranking

มิติผลลัพธ์	สัดส่วนมูลค่าที่ประเมินได้
นวัตกรรม	66.14%
คุณภาพชีวิต	14.63%
เศรษฐกิจ	12.92%
สังคม	6.32%

ผลรวมร้อยละต่างจาก 100 เล็กน้อยจากการปัดเศษ

ผลประเมินให้น้ำหนักกับมิตินวัตกรรมเป็นหลัก สอดคล้องกับการมีแพลตฟอร์ม สื่อ และคู่มือพร้อมใช้ ซึ่งเอกสารระบุว่าช่วยลดเวลาและทรัพยากรในการพัฒนาโปรแกรมใหม่ ขณะที่ผลเชิงคุณภาพสะท้อนการรู้เท่าทันอารมณ์ การกำกับตนเอง และการลดปัญหาความขัดแย้งในโรงเรียน

อย่างไรก็ตาม เอกสารแนบไม่ได้แสดงขนาดการเปลี่ยนแปลงของคะแนนหรือผลเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มทดลองกับกลุ่มควบคุม และระบุว่าการประเมินทางสังคมยังขาดการสัมภาษณ์เด็กและผู้ปกครองโดยตรง จึงควรอ่านผลลัพธ์ร่วมกับข้อจำกัดด้านหลักฐานนี้

05 | STORIES BEHIND THE IMPACT

จากบทเรียนออนไลน์ สู่การฝึกใช้ทักษะในห้องเรียน

เรื่องราวของโครงการอยู่ที่ความเชื่อมโยงระหว่างการเรียนรู้ของเด็กกับการสนับสนุนของครู การมีสื่อพร้อมใช้ช่วยสร้างจุดเริ่มต้น ส่วนการเปลี่ยนแปลงที่มีความหมายต้องมองต่อว่าเด็กนำทักษะไปใช้กับสถานการณ์จริงอย่างไร

Story lens	สิ่งที่เส้นทางการเปลี่ยนแปลงควรทำให้เห็น
Before	เด็กเผชิญอารมณ์โกรธหรือความขัดแย้ง และครูต้องการเครื่องมือช่วยดูแลผู้เรียน
Intervention	ฝึกผ่านกิจกรรมออนไลน์ 10 กิจกรรม โดยมีครูสนับสนุนและติดตาม
Change	เอกสารสะท้อนการรู้เท่าทันอารมณ์ การกำกับตนเอง และความสัมพันธ์ในชั้นเรียนที่ดีขึ้น
Meaning	เด็กมีแนวทางรับมือกับอารมณ์ ขณะที่ครูมีเครื่องมือสนับสนุนการเรียนรู้ด้านอารมณ์และสังคม
Next	รับฟังเด็กและผู้ปกครองโดยตรง พร้อมติดตามการใช้ทักษะในโรงเรียนและที่บ้าน

สำหรับเด็ก คุณค่าอยู่ที่ความสามารถในการเข้าใจและจัดการอารมณ์ของตนเอง สำหรับครู คุณค่าอยู่ที่แนวทางช่วยเหลือนักเรียนอย่างเป็นระบบ ส่วนโรงเรียนได้รับต้นแบบการดำเนินงานที่สามารถพิจารณาบูรณาการกับกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนเดิม

เรื่องเล่าในระยะต่อไปควรมีเสียงของเด็กและผู้ปกครอง เพื่อขยายความจากข้อมูลของผู้ดำเนินงานไปสู่ประสบการณ์ของผู้ได้รับผลกระทบโดยตรง

06 | IMPACT INSIGHTS & WAY FORWARD

จากการวัดผลโปรแกรม สู่การสนับสนุนทักษะชีวิตอย่างต่อเนื่อง

บทเรียนสำคัญคือ สื่อดิจิทัลและคู่มือช่วยให้โรงเรียนมีเครื่องมือเริ่มต้น แต่การนำไปใช้ต้องอาศัยครูที่พร้อมสนับสนุน เวลาในการฝึก และการติดตามพฤติกรรม การขยายผลจึงควรพัฒนาทั้งระบบการเรียนรู้และหลักฐานผลลัพธ์ควบคู่กัน

Impact Learning Takeaways

Learning lens	บทเรียนสำหรับโปรแกรมเด็กรุ่นใหม่ใจเย็น ๆ
WHAT WORKS	เชื่อมสื่อออนไลน์ หลักสติ และกลไกครูสนับสนุนเป็นกระบวนการเรียนรู้
WHAT MATTERS	การนำทักษะไปใช้จริงของเด็ก ความสัมพันธ์ในห้องเรียน และความพร้อมของครู
WHAT NEEDS TO CHANGE	เพิ่มเสียงของเด็กและผู้ปกครอง ข้อมูลก่อน–หลัง และการติดตามผลระยะยาว
WHAT CAN SCALE	ถ่ายทอดชุดกระบวนการตั้งแต่เตรียมครู ใช้กิจกรรม ไปจนถึงติดตามผล โดยปรับตามบริบทโรงเรียน

แนวทางต่อยอดคือการเชื่อมโปรแกรมกับงานส่งเสริมคุณธรรม วินัย และการดูแลผู้เรียนที่โรงเรียนดำเนินการอยู่แล้ว เพื่อลดความซ้ำซ้อน พร้อมติดตามผลแยกตามระดับความเสี่ยงและความครบถ้วนในการเข้าร่วมกิจกรรม

โอกาสสร้าง Impact Partnership ได้แก่ ความร่วมมือกับหน่วยงานการศึกษาเพื่อสนับสนุนการใช้โปรแกรม หน่วยงานพัฒนาเด็กและสุขภาพจิตเพื่อเชื่อมระบบดูแลและส่งต่อ และแหล่งทุนเพื่อพัฒนาแพลตฟอร์มและประเมินผลเชิงลึก

การขยายผลที่มีความหมายจึงต้องพิจารณาทั้งจำนวนโรงเรียนที่เข้าถึง คุณภาพการนำไปใช้ และความเปลี่ยนแปลงที่เด็กได้รับ เพื่อให้โปรแกรมเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาทักษะชีวิตอย่างต่อเนื่อง

FROM UNDERSTANDING ANGER TO BUILDING LIFE SKILLS.FROM MEASURING IMPACT TO SUPPORTING LASTING CHANGE.

หมายเหตุ: สรุปจากเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับโปรแกรมโดยตรง โดยไม่นำข้อความเรื่องสารเคมีในห้องกายวิภาคศาสตร์ซึ่งปรากฏคลาดเคลื่อนในช่อง “ปัญหา/โอกาส” ของต้นฉบับมาใช้; จำนวนโรงเรียนเครือข่ายและโรงเรียนที่ดำเนินโปรแกรมครบมีขอบเขตต่างกัน; ผลประโยชน์ Y1 ต้องอ่านตามสมมติฐานการประเมิน

แหล่งข้อมูล: เอกสารสรุปโครงการ “การศึกษาประสิทธิผลของการดำเนินการตามโปรแกรมการฝึกทักษะชีวิตในการจัดการความโกรธตามวิถีพุทธในวัยเด็กตอนปลาย: โปรแกรมเด็กรุ่นใหม่ใจเย็น ๆ” ที่แนบมา