โครงการน้ำยารักษาสภาพร่างอาจารย์ใหญ่สูตรลดกลิ่นไม่พึงประสงค์

.

พื้นที่ดำเนินการ : ภาควิชากายวิภาคศาสตร์ จุลชีววิทยา และเคมี คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

น้ำยารักษาสภาพร่างอาจารย์ใหญ่ | จากปัญหากลิ่นในห้องเรียน สู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตและนวัตกรรมที่ขยายผลได้

SOCIAL VALUE IMPACT LEARNING CASE • FACULTY OF MEDICINE, CHIANG MAI UNIVERSITY

เมื่อห้องเรียนกายวิภาคศาสตร์เป็นพื้นที่ที่นักศึกษา อาจารย์ และเจ้าหน้าที่ต้องทำงานกับร่างอาจารย์ใหญ่อย่างต่อเนื่อง กลิ่นและการระคายเคืองจากสารเคมีจึงกระทบทั้งประสบการณ์เรียนรู้และสภาพแวดล้อมการทำงาน โครงการ “น้ำยารักษาสภาพร่างอาจารย์ใหญ่สูตรลดกลิ่นไม่พึงประสงค์” เป็นกรณีศึกษาของการนำปัญหาจากผู้ใช้งานมาพัฒนาเป็นนวัตกรรม เชื่อมความร่วมมือข้ามสาขาวิชา และต่อยอดผ่านบริษัท Spin-off เพื่อขยายการใช้ประโยชน์สู่สถาบันอื่น

01 | THE ISSUE & WHY IT MATTERS

เมื่อสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้ใช้งาน

เอกสารโครงการระบุว่า น้ำยารักษาสภาพร่างสูตรเดิมมีปัญหากลิ่นและไอระเหยจากสารเคมี รวมถึงฟอร์มัลดีไฮด์และกรดคาร์โบลิค ส่งผลให้ผู้เรียนและบุคลากรเกิดความไม่สบายตัว อาการระคายเคือง และกลิ่นติดเสื้อผ้า ขณะที่กลิ่นยังรบกวนหน่วยงานใกล้เคียง ความท้าทายจึงอยู่ที่การรักษาประสิทธิภาพการดูแลร่างอาจารย์ใหญ่ ควบคู่กับการปรับปรุงสภาพแวดล้อมสำหรับผู้ใช้งาน

คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ดำเนินโครงการในช่วงปี 2565–2566 โดยอาศัยความร่วมมือด้านกายวิภาคศาสตร์ จุลชีววิทยา และเคมี และกำหนดช่วงผลประโยชน์ต่อเนื่องปี 2567–2571

ข้อจำกัดที่ต้องข้าม	การเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้าง
กลิ่นฉุนและการระคายเคืองรบกวนการเรียน	พัฒนาสูตรน้ำยาที่ลดกลิ่นและเอื้อต่อการเรียนอย่างต่อเนื่อง
เจ้าหน้าที่ต้องเตรียมและใช้น้ำยาเป็นประจำ	ปรับสูตรและกระบวนการเตรียมน้ำยาเพื่อลดปัญหาจากการใช้งาน
กลิ่นกระทบพื้นที่ทำงานข้างเคียง	ลดกลิ่นรบกวนและเพิ่มความสะดวกในการใช้พื้นที่ร่วมกัน
งานวิจัยต้องมีระบบรองรับการนำไปใช้	จัดทำคู่มือ ถ่ายทอดเทคโนโลยี และสร้างกลไกผลิตและจำหน่าย

02 | THE APPROACH & IMPACT MODEL

Identify → Develop → Validate → Scale

สมมติฐานของโมเดลคือ หากสามารถพัฒนาน้ำยาที่รักษาสภาพร่างได้เหมาะสม พร้อมลดปัญหากลิ่นและการระคายเคือง ผู้เรียนและบุคลากรจะสามารถใช้พื้นที่ได้สะดวกและต่อเนื่องมากขึ้น ขณะเดียวกัน การจัดทำกระบวนการผลิตและระบบธุรกิจจะช่วยให้นวัตกรรมเข้าถึงสถาบันอื่นได้

Intervention	Change mechanism: เหตุใดจึงสำคัญ
Formula Development	พัฒนาน้ำยาสูตรลดกลิ่นโดยไม่ใช้กรดคาร์โบลิค เพื่อแก้ปัญหาจากสูตรเดิม
Knowledge & Technology Transfer	จัดทำคู่มือสูตรและกรรมวิธีเตรียมน้ำยา เพื่อสนับสนุนการผลิตและใช้งานอย่างสม่ำเสมอ
User Feedback & Evaluation	รวบรวมความพึงพอใจและประสบการณ์ใช้งาน เพื่อนำมาปรับปรุงผลิตภัณฑ์
Spin-off Commercialization	จัดตั้งบริษัท พรีเซอร์เวชั่น อนาโตมี อินโนเวชั่น จำกัด เพื่อรองรับการต่อยอดเชิงพาณิชย์

เส้นทางการเปลี่ยนแปลงที่โครงการมุ่งสร้างคือ ทุนและความรู้ข้ามสาขา → พัฒนาสูตรและทดสอบการใช้งาน → น้ำยาต้นแบบ คู่มือ และกลไกการผลิต → ลดปัญหากลิ่น เพิ่มความต่อเนื่องในการเรียน และลดต้นทุน → คุณค่าต่อผู้เรียน บุคลากร และสถาบันการศึกษา

ขอบเขตของโครงการ

รายการ	ข้อมูล
งบประมาณรวม	2,080,000 บาท
ทุนจากคณะแพทยศาสตร์ ปี 2565	580,000 บาท
ทุนจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ปี 2566	1,500,000 บาท
ผู้ได้รับประโยชน์ตามเอกสาร	1,466 คน และ 14 หน่วยงาน
ผลผลิตสำคัญ	สูตรน้ำยา คู่มือเตรียมน้ำยา ข้อมูลประเมินจากผู้ใช้ และบริษัท Spin-off

การมีผลิตภัณฑ์และบริษัทเป็นฐานสำหรับนำงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ ส่วนผลลัพธ์ต่อผู้ใช้งานและความต่อเนื่องทางธุรกิจต้องอาศัยข้อมูลติดตามเพิ่มเติม

03 | WHO CHANGED & WHAT MATTERS

คุณค่าของนวัตกรรมเริ่มจากประสบการณ์ของคนที่ใช้พื้นที่จริง

ผู้เกี่ยวข้องแต่ละกลุ่มมีรูปแบบการใช้งานและความต้องการต่างกัน ตั้งแต่นักศึกษาที่เข้าห้องเรียนเป็นช่วงเวลา ไปจนถึงเจ้าหน้าที่ที่เตรียมและดูแลร่างอย่างต่อเนื่อง การประเมินจึงต้องพิจารณาการเปลี่ยนแปลงให้สอดคล้องกับบทบาทของแต่ละกลุ่ม

กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย	สิ่งที่เอกสารสะท้อน / ประเด็นสำคัญ
นักศึกษาแพทยศาสตร์และสาขาสุขภาพ รวมถึงนักเรียนนวดแผนไทย	ปัญหากลิ่นและการระคายเคืองลดลง สามารถศึกษาร่างอาจารย์ใหญ่ได้ต่อเนื่องขึ้น
อาจารย์ผู้สอนกายวิภาคศาสตร์	สภาพแวดล้อมเอื้อต่อการจัดการเรียนการสอนและการทำงาน
เจ้าหน้าที่ดูแลร่างอาจารย์ใหญ่	เป็นกลุ่มสำคัญในการติดตามผล เนื่องจากเกี่ยวข้องกับการผสม เตรียม และใช้น้ำยาเป็นประจำ
หน่วยงานข้างเคียง	กลิ่นรบกวนลดลง และสามารถกลับมาใช้ห้องประชุมหรือพื้นที่ทำงานได้
คณะแพทยศาสตร์และสถาบันผู้ใช้	มีทางเลือกด้านน้ำยารักษาสภาพร่างและโอกาสลดต้นทุน
ทีมวิจัยและพันธมิตรการผลิต	เกิดการถ่ายทอดเทคโนโลยีและโครงสร้างรองรับการใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์

ความร่วมมือประกอบด้วยมหาวิทยาลัยและคณะแพทยศาสตร์ในฐานะผู้สนับสนุนทุน ทีมวิจัยในฐานะผู้พัฒนานวัตกรรม บริษัท พลังงานนครพิงค์ จำกัด ในฐานะพันธมิตรการผลิตช่วงเริ่มต้น และผู้ใช้งานในฐานะผู้สะท้อนผลเพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์

04 | IMPACT EVIDENCE & RESULTS

ผลประเมินให้น้ำหนักกับคุณภาพชีวิตและประโยชน์ทางเศรษฐกิจ

เอกสารสรุปผลประเมินระบุ มูลค่าผลลัพธ์รวม 13,017,055.58 บาท หรือประมาณ 13.02 ล้านบาท จากงบประมาณลงทุน 2.08 ล้านบาท และอัตราผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน SROI 6.26 เท่า กล่าวคือ เงินลงทุนทุก 1 บาทสัมพันธ์กับมูลค่าผลลัพธ์ที่ประเมินได้ประมาณ 6.26 บาท ตามขอบเขตและสมมติฐานการประเมิน

ตัวชี้วัด	ผลที่เอกสารรายงาน
มูลค่าผลลัพธ์รวม	13.02 ล้านบาท
SROI	6.26 เท่า
ผู้ได้รับประโยชน์	1,466 คน และ 14 หน่วยงาน
ระยะเวลาศึกษาร่างอาจารย์ใหญ่อย่างต่อเนื่อง	จากประมาณ 30 นาที เป็น 120–180 นาที
ต้นทุนน้ำยาเมื่อเทียบกับสูตรเดิม	ลดลง 10%
การใช้พื้นที่ข้างเคียง	กลิ่นรบกวนลดลงและกลับมาใช้พื้นที่ได้ตามที่เอกสารระบุ

Impact Dimension Ranking

มิติผลลัพธ์	สัดส่วนมูลค่าที่ประเมินได้
คุณภาพชีวิต	67.61%
เศรษฐกิจ	30.61%
สิ่งแวดล้อม	1.20%
สังคม	0.58%
รวม	100.00%

ผลประเมินสะท้อนว่ามูลค่าส่วนใหญ่อยู่ในมิติคุณภาพชีวิต รองลงมาคือเศรษฐกิจ สอดคล้องกับโจทย์การปรับปรุงประสบการณ์เรียนและทำงาน รวมถึงการลดค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตาม ระยะเวลาการเรียนที่ต่อเนื่องขึ้นเป็นหลักฐานด้านสภาพการเรียนรู้ ซึ่งยังต้องติดตามร่วมกับผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษา

การลดกลิ่นและการไม่ใช้กรดคาร์โบลิคเป็นคุณลักษณะที่เอกสารระบุ แต่เอกสารแนบไม่ได้แสดงผลตรวจวัดสารเคมีในอากาศหรือข้อมูลสุขภาพระยะยาว จึงยังไม่เพียงพอสำหรับสรุปว่าปราศจากความเสี่ยงทางเคมีทั้งหมด

05 | STORIES BEHIND THE IMPACT

จากการต้องพักเพราะกลิ่น สู่การเรียนและทำงานที่ต่อเนื่องขึ้น

เรื่องราวจากเอกสารช่วยขยายความว่าการปรับสูตรน้ำยาส่งผลต่อชีวิตประจำวันของผู้ใช้งานอย่างไร โดยมองผ่านเส้นทางของผู้เรียน บุคลากร และหน่วยงานที่ใช้พื้นที่ร่วมกัน

Story lens	สิ่งที่เรื่องราวสะท้อน
Before	ผู้เรียนเผชิญกลิ่นและการระคายเคือง บุคลากรต้องใช้น้ำยาอย่างต่อเนื่อง และพื้นที่ข้างเคียงได้รับกลิ่นรบกวน
Intervention	พัฒนาน้ำยาสูตรลดกลิ่น ไม่ใช้กรดคาร์โบลิค พร้อมคู่มือเตรียมและการประเมินจากผู้ใช้
Change	เอกสารรายงานว่าผู้เรียนศึกษาร่างได้ต่อเนื่อง 120–180 นาที และพื้นที่ข้างเคียงกลับมาใช้งานได้
Meaning	ผู้ใช้งานมีสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนและปฏิบัติงานมากขึ้น
Next	ติดตามประสบการณ์ผู้ใช้ ผลตรวจวัดสภาพแวดล้อม ผลการเรียน และสุขภาพของผู้เกี่ยวข้อง

สำหรับนักศึกษา คุณค่าอยู่ที่การมีเวลาศึกษาร่างอาจารย์ใหญ่อย่างต่อเนื่อง สำหรับเจ้าหน้าที่และอาจารย์ คุณค่าเกี่ยวข้องกับสภาพการทำงานประจำ ส่วนหน่วยงานข้างเคียงสะท้อนให้เห็นว่า การแก้ปัญหาในห้องปฏิบัติการสามารถสร้างประโยชน์ต่อผู้ใช้พื้นที่อื่นด้วย

06 | IMPACT INSIGHTS & WAY FORWARD

จากนวัตกรรมที่แก้ปัญหาเฉพาะจุด สู่การขยายผลบนหลักฐาน

บทเรียนสำคัญคือ การเริ่มต้นจากปัญหาของผู้ใช้งานช่วยให้การวิจัยมีเป้าหมายชัดเจน ขณะที่ความร่วมมือข้ามสาขาและการสนับสนุนทุนทำให้พัฒนาต้นแบบและต่อยอดได้ การจัดตั้งบริษัท Spin-off เพิ่มช่องทางนำผลิตภัณฑ์สู่ผู้ใช้ แต่ความต่อเนื่องต้องอาศัยคุณภาพผลิตภัณฑ์ หลักฐานผลลัพธ์ และระบบรับข้อเสนอแนะ

Impact Learning Takeaways

Learning lens	บทเรียนสำหรับโครงการ
WHAT WORKS	ใช้ปัญหาจากผู้เรียนและบุคลากรเป็นโจทย์วิจัย พร้อมเชื่อมความเชี่ยวชาญหลายสาขา
WHAT MATTERS	ประสบการณ์เรียนและทำงาน คุณภาพชีวิตของผู้ใช้ และต้นทุนของสถาบัน
WHAT NEEDS TO CHANGE	เพิ่มข้อมูลจากผู้ใช้ต่างสาขาและต่างสถาบัน พร้อมผลทดสอบและการติดตามระยะยาว
WHAT CAN SCALE	ถ่ายทอดผลิตภัณฑ์ควบคู่กับคู่มือ การสาธิต การควบคุมคุณภาพ และระบบติดตามผู้ใช้

แนวทางต่อยอดที่เอกสารเสนอ ได้แก่ การขยายการใช้ในโรงเรียนแพทย์ การศึกษาความเหมาะสมสำหรับสาขาที่ใช้ตัวอย่างร่าง เช่น สัตวแพทย์ สัตววิทยา และชีววิทยา รวมถึงการพัฒนามาตรฐานเพื่อรองรับตลาดต่างประเทศ โดยการขยายไปยังการใช้งานใหม่ต้องมีการทดสอบให้เหมาะกับบริบทนั้น

โอกาสสร้าง Impact Partnership อยู่ที่ความร่วมมือกับสถาบันผู้ใช้ หน่วยงานทดสอบและรับรองมาตรฐาน พันธมิตรการผลิต และผู้เชี่ยวชาญด้านการตลาด เพื่อร่วมยืนยันคุณภาพ พัฒนาการใช้งาน และขยายการเข้าถึงผลิตภัณฑ์อย่างมีหลักฐานรองรับ

FROM USER NEEDS TO SHARED VALUE.FROM MEASURING IMPACT TO IMPROVING LEARNING AND WORKING ENVIRONMENTS.

หมายเหตุ: ตัวเลขและผลลัพธ์อ้างอิงจากเอกสารสรุปที่แนบ ซึ่งไม่ได้แสดงรายละเอียดวิธีคำนวณ SROI การแยกมูลค่าระหว่าง Y0–Y1 หรือผลทดสอบความปลอดภัยทั้งหมด ส่วนการขยายตลาดและยกระดับมาตรฐานเป็นทิศทางที่โครงการเสนอ

แหล่งข้อมูล: เอกสารสรุปโครงการ “น้ำยารักษาสภาพร่างอาจารย์ใหญ่สูตรลดกลิ่นไม่พึงประสงค์” คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่